Jerzy Klechta: Bohaterstwo

DRZEWKA DLA BOHATERÓW

wtorek, czerwca 14, 2016

Władysław Bartoszewski, Witold Pilecki i ks. Jan Zieja to patroni drzewek w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych, które zostaną posadzone na skwerze im. gen. Jana Jura Gorzechowskiego w Warszawie.

Pierwszy w Polsce Ogród Sprawiedliwych otworzono w czerwcu 2014 roku właśnie na skwerze im. generała Jana Jura-Gorzechowskiego na warszawskiej Woli. Co roku sadzone są tam drzewka upamiętniające tych, którzy w Europie i poza nią ratowali życie innych lub występowali w obronie ludzkiej godności - w czasie nazizmu i komunizmu, ludobójstw, masowych mordów, zbrodni przeciw ludzkości, popełnianych w XX i XXI wieku. Towarzyszące im symboliczne kamienie opatrywane są inskrypcjami wyjaśniającymi za jaki czyn dana osoba została uhonorowana.

Władysław Bartoszewski podczas okupacji był członkiem Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Profesor Bartoszewski kierował się w życiu zasadami chrześcijańskimi i często powracał do słów, które po wyjściu z Auschwitz skierował do niego ks. Jan Zieja: „Nie lituj się nad sobą, bo nie po to Bóg cię ocalił, żebyś rozmyślał o swoich trudnościach i problemach, tylko po to, żebyś dawał świadectwo prawdzie”. Prof. Bartoszewski za doznane zło odpłacał dobrem , był m.in. rzecznikiem pojednania pomiędzy Polską a Niemcami.

Podczas pogrzebu Władysława Bartoszewskiego na warszawskich Powązkach, bojówki „prawdziwych Polaków” niczym hieny cmentarne bezcześciły Jego pamięć.

Kolejny patron drzewka w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych to rotmistrz Witold Pilecki - żołnierz AK. Celowo dał się aresztować w ulicznej łapance i uwięzić w obozie koncentracyjnym Auschwitz, aby zebrać informacje na temat jego funkcjonowania. Próbował zorganizować w obozie ruch oporu.

Rotmistrz Pilecki uciekł z obozu, brał potem udział w Powstaniu Warszawskim. Po wojnie został aresztowany przez UB i po wielomiesięcznym śledztwie został zamordowany 25 maja 1948 roku. Spoczął w nieznanym grobie.

Kilkanaście dni temu bojówki ultraprawicowe, coraz częściej podnoszące łby w dzisiejszej Polsce, próbowały przywłaszczyć Jego imię na swoich haniebnych sztandarach. Wnuczka Witolda Pileckiego, Beata Pilecka zaprotestowała przeciwko akcjom bojówek spod brunatnego znaku.

Zostanie także posadzone drzewko, którego patronem jest ksiądz Jan Zieja. Już w 1931 roku w pracy „Res sacra Homo”, ks. Jan Zieja spisał zasady, których zobowiązywał się przestrzegać całe życie: „Każdego człowieka, bez różnicy wiary, narodowości, stanowiska społecznego i domniemanej wartości moralnej, będziemy uważali za brata, szczerze i konsekwentnie potwierdzając to uczynkami swoimi”.

Podczas okupacji Jan Zieja współpracował z Radą Pomocy Żydom „Żegota”, był kapelanem Komendy Głównej AK. Po wojnie został rektorem warszawskiego kościoła sióstr wizytek na Krakowskim Przedmieściu. Od 1976 roku działał w Komitecie Obrony Robotników.

Występował w obronie najsłabszych, krzywdzonych i prześladowanych oraz przeciwko nienawiści. Także takiej, której jesteśmy świadkami obecnie, która rodzi się ona wobec inaczej myślących oraz wobec tych, którzy demokrację uważają za dobro nadrzędne.

Jako pierwsi w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych upamiętnieni zostali: Marek Edelman, Magdalena Grodzka-Gużkowska, Jan Karski, Antonia Locatelli, Tadeusz Mazowiecki, Anna Politkowska.

Bohaterstwo

MOJE KONTAKTY Z "BANDĄ"

wtorek, lutego 16, 2016

65 lat temu, w lutym 1951 roku, w warszawskim więzieniu na Mokotowie wykonany został wyrok śmierci na mjr Zygmuncie Szendzielarzu ps. „Łupaszka”. Skazano go na osiemnastokrotną karę śmierci.

Laikowi takiemu jak ja trudno zrozumieć na czym polega różnica między jednorazowym wykonaniem wyrokiem śmierci a osiemnastokrotnym. Od strony prawnej jest to możliwe. Tyle, że przewód sądowy członków Okręgu Wileńskiego AK nie by procesem, lecz przygotowaniem do wcześniej zaplanowanego mordu.

"Łupaszka" uczestniczył w wojnie obronnej Polski 1939 jako dowódca 2. szwadronu w 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii. Służył w kawalerii gen. Władysława Andersa jako pododdział Kresowej Brygady Kawalerii. Dostał się wówczas do niewoli niemieckiej , z której wkrótce uciekł i przedostał się do Lwowa. Włączył się do pracy konspiracyjnej w Wilnie w ramach ZWZ-AK. W kwietniu lub maju 1943 roku znalazł się w bezpośredniej dyspozycji Komendy Okręgu Wileńskiego AK. Jego oddział przyjął nazwę 5 Wileńskiej Brygady AK, zwanej też nieoficjalnie "Brygadą Śmierci”. Prowadziła walki zarówno z Niemcami, jak ich litewskimi sojusznikami.

Zaś w ostatnim okresie prowadziła walki z regularnymi oddziałami Armii Czerwonej i LWP, KBW, NKWD oraz grupami UB i MO. Szczególną uwagę zwracano na zabijanie agentów komunistycznych i członków PPR, którzy przez podziemie uważani byli za zdrajców. Finał był dramatyczny. Wpadli w ręce wroga.

Moje kontakty z „bandą” Łupaszki , bo tak propaganda komunistyczna nazywała wileńskich AK-owców, były pośrednie i dość dalekie.

Gdy AK-owcy " bandy" znaleźli się rękach sowieckich wszyscy oskarżeni mężczyźni dostali skazani na śmierć. Wśród oskarżonych znalazły się młode kobiety. Tylko im darowano życie. Jedną z dziewcząt była Lidia Lwow ps. „Lala”. Piękna dziewczyna. Zakochana w dowódcy. Sąd skazał ją na dożywocie.

W więzieniu uczyła się języków obcych. Na wolność wyszła na fali październikowej odwilży 1956. Studiowaliśmy w tym samym czasie na Uniwersytecie Warszawskim. Promieniała z niej radość życia. Niezwykła postać. I to był jeden z moich pośrednich kontaktów z „bandą”. Drugi był nieco inny.

Na początku listopada 1944 roku do oddziału „Łupaszki” dołączył m.in. oficer Wileńskiego AK ppor. Lech Beynar ps. „Nowina”(na zdjęciu), późniejszy znany publicysta i historyk, piszący pod pseudonimem literackim „Paweł Jasienica”. Był tym, przez którego pośrednio „nawiązałem” kontakty z „bandą”. A nawet nie tyle on, co jego książki.

W latach PRL nie czytało się jego książek, „połykało” się je. „ Myśli o dawnej Polsce”, „Polska Piastów”, „Polska Jagiellonów”, „Rzeczpospolita Obojga Narodów” - to książki do których po dzień dzisiejszy wracać warto i należy, jeśli chce się coś więcej wiedzieć o Polakach, Polsce i świecie.

19 marca 1968 roku, gdy już nastał czas pogromu polskich Żydów i polskiej inteligencji, na wiecu w warszawskiej Sali Kongresowej wystąpił I sekretarz Władysław Gomułka. W jego ustach jednym z głównych oskarżonych stał się właśnie Jasienica. Wódz drąc się, przy aplauzie ubeckiej gawiedzi, zakomunikował narodowi, że pisarz był prawą ręką bandyty „Łupaszki”, że pisarz palił wsie i mordował niewinnych, dzieci, kobiety i starców.

Nie dość na tym. Wódz poinformował naród, że bandyta Jasienica został zwolniony z aresztu w 1948 roku. A skoro został zwolniony, nie zaś zatłuczony na śmierć, to przecież wszystko jest jasne. Przecież nie uniknął kary za frajer, za friko, a więc za co? Tego Gomułka nie powiedział, ale dla wszystkich było jasne. Gomułka oświadczył narodowi, że Jasienica to kapuś.

Tak oto wojenny bohater i znakomity pisarz historyczny został zdemaskowany. Według Gomułki był to kapuś, który strzelał do chłopów w białostockim. A skoro nazywał się Beynar, więc miał pochodzenie żydowskie (i w tym przypadku wódz także trafił kulą w płot, pisarz był bowiem pochodzenia tatarskiego). Tyrada Gomułki była długa i została przyjęta rzęsistymi oklaskami tajniaków przebranych za klasę robotniczą.

Twórczość Pawła Jasienicy została objęta całkowitym zakazem druku. Wielu jednak uwierzyło w kłamstwa Gomułki. A niektórzy - także po fachu koledzy pisarze - zacierali ręce z radości.

Nie dość gehenny pisarza. Bezpieka ulokowała w najbliższym jego otoczeniu agentkę. Była nią druga żona Jasienicy - Zofia Nena Beynarowa.

Wkrótce (był rok 1970) oficer AK - owskiego podziemia, członek „bandy” Łupaszki zmarł. Jego grób znajduje się na Powązkach. Powstał film „Pogrzeb Jasienicy”. Ale nie ze zbiorów Polskiej Kroniki Filmowej, ale z archiwów Służby Bezpieczeństwa. „Smutni panowie” interesowali się Polakami nie tylko za życia, lecz także po ich śmierci. W sierpniu 1970 r. esbeków nie interesował zmarły pisarz, ale osoby obecne na jego pogrzebie.

Symboliczny grób mjr Zygmunta Szendzielarza ps. „Łupaszka” znajduje się w Panteonie Mauzoleum Wyklętych - Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Bohaterstwo

OBCOKRAJOWCY W POWSTANIU 1944

poniedziałek, sierpnia 03, 2015

Nadal obchodzimy rocznicę Powstania 1944, które rozpoczęło się 1 sierpnia i zakończyło 3 października.

Z obcokrajowców, którzy walczyli w szeregach powstańczych bogatą kartę zapisali Słowacy. Był to pluton 535. Walczył na Czerniakowie. Dowódcą był Mirosław Iringh.

W plutonie słowackim znaleźli się również Gruzini, byli to głównie zbiegli jeńcy sowieccy. Gruzini wchodzili również w skład 2. Harcerskiej Baterii Artylerii Przeciwlotniczej Zgrupowania Chrobry II i Oddziału Osłonowego Wojskowych Zakładów Wydawniczych. Czesi i Ormianie od kilku pokoleń mieszkali w stolicy. Oni również zaciągnęli się do słowackiego plutonu 535.

W powstaniu walczyli Węgrzy. Jedni mieszkali w Warszawie od lat, inni byli dezerterami z oddziałów węgierskich wchodzących w skład sił niemieckich. Walczyli w Zgrupowaniu AK „Kampinos”.

Nie zabrakło w szeregach powstańczych Japończyków.

Teruo Matsumoto ( na zdjęciu) – wieloletni korespondent radia tokijskiego w Polsce - jest autorem książki o Japończykach walczących w powstaniu. Książka ukazała się w Japonii w 1991 r. Japońscy bohaterowie Powstania Warszawskiego na długo przed wybuchem II wojny światowej mieszkali w Polsce.

Książka Matsumoto bogata ilustrowana jest również rzetelnie udokumentowana. Trudno zrozumieć dlaczego jest prawie nieznana w Polsce. Nie pierwszy raz o niej piszę. Z mizernym skutkiem. Przyznaję - uprawiam prywatę. Teruo jest moim przyjacielem, współpracowaliśmy na poletku dziennikarskim kilka lat. Po swoich bogatych wędrówkach po świecie osiadł na stałe w Polsce.

Ważny rozdział w powstaniu zapisali amerykańscy lotnicy z United States Air Force i brytyjscy z Royal Air Force. Zrzuty broni i amunicji były na wagę złota. Niestety nie zawsze okazywały się skuteczne i celne oraz z pewnością były niewystarczające.

W Powstaniu Warszawskim wzięło udział kilku Francuzów, Belgów, Greków, Anglików, nie zabrakło pojedynczych przypadków: walczył Azer, Rumun, Australijczyk, Ukrainiec.

Do udziału w powstaniu – po stronie polskiej – przyłączył się podoficer Luftwaffe Willy Lampe, który w Zgrupowaniu „Bartkiewicz” działał m.in. na ul. Królewskiej. Uczył Polaków obsługi broni niemieckiej. Później został przekazany do dyspozycji gen. Antoniego Chruściela „Montera”.

Inny żołnierz niemiecki przeszedł na stronę polską tłumacząc, że nie czuje się Niemcem, lecz Alzatczykiem. Zginął w pierwszym miesiącu powstania, w rejonie ul. Grzybowskiej.

Wszyscy zapisali piękną, bohaterską kartę.

Bohaterstwo

ŻYDZI W POWSTANIU WARSZAWSKIM

sobota, sierpnia 01, 2015

W walkach powstańczych 1944 roku brali udział nie tylko Polacy. Piękną kartę zapisali Słowacy. Pracowali w gazowni na Czerniakowie. W porozumieniu z kierownictwem Armii Krajowej utworzyli 535. pluton Słowaków.

W powstaniu walczyło też kilku przedstawicieli innych narodowości, nie zabrakło nawet Nigeryjczyka, Augusta Agbola O’Browna, który w Warszawie mieszkał jeszcze przed wojną. Oddzielny rozdział Powstaniu Warszawskim zapisali polscy Żydzi.

Najgłośniejszym wydarzeniem Powstania Warszawskiego związanym z Żydami było odbicie więźniów obozu koncentracyjnego „Gęsiówka”, przy ul. Anielewicza. Więźniowie byli wykorzystywani do prac na terenie zburzonego przez hitlerowców getta (wyszukiwanie w ruinach kosztowności, rozbiórka domów).

W obozie rozstrzeliwano skazańców przywiezionych z Pawiaka. Zwłoki palono na miejscu. Obóz powstał wiosną 1943 r. na terenach wzdłuż ul. Gęsiej, od ul. Zamenhofa do ul. Okopowej – jako filia obozu koncentracyjnego w Majdanku.

1 sierpnia 1944 r. oddział Kedywu dowodzony przez por. Stanisława J. Sosabowskiego ( ps. „Stasinek”) wyzwolił około 50 Żydów zatrudnionych pracach przy Umschlagplatzu. Większość z nich wyraziła chęć walki w powstańczych szeregach. Był wśród nich m. in. Chaim Goldstein, członek francuskiego ruchu oporu i więzień KL Auschwitz.

5 sierpnia żołnierze Armii Krajowej z harcerskiego batalionu „Zośka”, po trwającym półtorej godziny natarciu opanowali obóz, po czym uwolnili 348 przetrzymywanych tam więźniów.

Udział w Powstaniu Warszawskim brały kobiety – Żydówki.

„O godzinie siedemnastej usłyszałam strzały – pisała Adina Blady-Szwajger, lekarka i łączniczka ŻOB – Wybiegłam na schody. Tego wrażenia nie zapomnę. Po schodach zbiegał – oficer polski! W mundurze Brygady Karpackiej! Wszyscy płakali i ja z nimi. W suterenie urządzano szpital polowy. Podeszłam do komendanta. Był to major »Pobóg«, przedstawiłam się, powiedziałam kim jestem i natychmiast zostałam zaliczona w poczet personelu szpitala”.

W szeregi powstańcze wstępowały nawet dzieci. Walczyła młodzież żydowska. Stawali w szeregach obok polskich rówieśników. Bohaterskimi czynami zapisali się bracia: Zalman „Miki” i Perec „Cwaniak” Hochmanowie.

Uratowani z piekła, jakim była likwidacja getta, handlowali papierosami na pl. Trzech Krzyży. W Powstaniu Warszawskim służyli jako łącznicy, w działającym na terenie Śródmieścia batalionie „Sokół”. Stanowili „gwardię przyboczną” legendarnego szefa oddziału, Antoniego Godlewskiego („Antek Rozpylacz”).

W walkach powstańczych brali również udział członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej, którym udało się przeżyć powstanie w getcie warszawskim (m.in. Marek Edelman i Icchak Cukierman).

W Powstaniu Warszawskim 1944 wzięło udział około 1000 Żydów.

Bohaterstwo

DZIENNIKARZE W POWSTANIU 1944

piątek, lipca 31, 2015

Większość z tych, którzy w sierpniu 1944 r. ruszyli na warszawskie barykady powstańcze dziennikarzami zostali dopiero w przyszłości, za lat kilka.

Wymieniam tylko kilku z nich. Ich losy różniły się od siebie. Jedni w czasach PRL pracowali w mediach na pierwszej linii frontu, inni skryli się w obszary bardziej bezpieczne, wszyscy jako uczestnicy Powstania Warszawskiego zapisali bohaterską kartę w historii.

BRONISŁAW BROŃSKI

Pochodził z Wilna , w tamtym okręgu był zastępcą szefa wywiadu AK, zaaresztowany przez Gestapo , odbity z więzienia przedostał się do Warszawy. Został żołnierzem Armii Krajowej (pseudonim „Jastrząb”). W czasie Powstania Warszawskiego zgłosił się do oddziału „Leśnika” i walczył na Muranowie. Został ranny. Potem walczył na Starym Mieście. Był prawnikiem, po zakończeniu wojny poświęcił się dziennikarstwu. Zainicjował utworzenie Stowarzyszenia Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, został jego honorowym prezesem.

OLGIERD BUDREWICZ

Przedstawiciel pokolenia Kolumbów (urodzeni w latach 20 XX w.). Ich młodość przerwał wybuch II wojny światowej. Olgierd Budrewicz w czasie okupacji ukończył szkołę podchorążych Armii Krajowej. W Powstaniu Warszawskim walczył jako kapral-podchorąży (ps. Konrad”) na Żoliborzu (zgrupowanie „Żmija”, obwód „Żywiciel”). Po wojnie podróżował po świecie i drukował w wielu pismach. Autor książek o tematyce podróżniczej (m.in. „Równoleżnik zero”, „Ta przeklęta susza”)

ZYGMUNT GŁUSZEK

W Powstaniu Warszawskim jako kilkunastoletni młodzieniec zapisał się brawurą i niespotykaną odwagą. Został odznaczony Krzyżem Walecznych. Jako dziennikarz zadebiutował na łamach „Życia Warszawy” w 1949 r. Potem pracował w „Przeglądzie Sportowym”. W latach 1971-1981 był redaktorem naczelnym miesięcznika „Lekkoatletyka”..

JÓZEF KUŚMIEREK

Jeden z najwybitniejszych i najodważniejszych reportażystów w czasach PRL. W czasie wojny najpierw znalazł się w oddziałach Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. Był uczestnikiem Powstania Warszawskiego. Wtedy właśnie napisał słynny reportaż „W płonącej Warszawie. Relacja uczestnika walk” (wydrukowany w piśmie „Zwyciężymy”). Tuż po wojnie rozpoczął pracę w „Trybunie Dolnośląskiej” . W czasie swojej bogatej drogi dziennikarskiej skupiał się na piętnowaniu absurdów systemu gospodarczego PRL. Publikował w „Krytyce” i „Biuletynie Informacyjnym KOR” i przede wszystkim w ramach prac „DiP”-u („Doświadczenie i Przyszłość”). Był osobą lubianą w środowisku dziennikarskim i nielubianą w kołach rządzących.

EUGENIUSZ LOKAJSKI

Nie był dziennikarzem piszącym, jednak jako autor zdjęć przeszedł do historii polskiego dziennikarstwa. Podczas Powstania Warszawskiego, w którym walczył jako dowódca plutonu kompanii sztabowej „Koszta” (ps. „Brok”) zrobił ponad 1000 zdjęć dokumentujących heroiczny bój warszawiaków. Przed wojną był mistrzem Polski w kilku dyscyplinach lekkoatletycznych, uważano go za czołowego oszczepnika na skalę światową. Zginął w Powstaniu 24 września 1944 r.

MARIAN PODKOWIŃSKI

Publicysta i komentator, niemcoznawca. Żołnierz AK, w Powstaniu Warszawskim walczył w zgrupowaniu „Baszta”. Był korespondentem na procesie zbrodniarzy hitlerowskich przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Działał w Klubie Korespondentów Zagranicznych. Nestor polskiego dziennikarstwa.

ZDZISŁAW SIERPIŃSKI

Żołnierz Armii Krajowej i uczestnik Powstania Warszawskiego przez cały czas jego trwania. Walczył w randze kaprala podchorążego (ps. Marek Świda), w szeregach 226 plutonu Kompanii Dywersji Bojowej „Żniwiarz”. Był tym , który na Żoliborzu oddał pierwsze strzały do Niemców. Była godzina 13.50. Prawie cztery godziny przez oficjalnym wybuchem Powstania – słynną godziną „W”. Uznano go za tego, który rozpoczął Powstanie Warszawskie. Po wojnie skończył studia na Uniwersytecie Warszawskim i jednocześnie w 1945 r. rozpoczął – trwającą pół wieku – pracę w „Życiu Warszawy” . Współpracował z radiem i telewizją. Pisał scenariusze do filmów o muzyce. Był jednym z najwybitniejszych krytyków muzycznych.

STANISŁAW SCHOEN - WOLSKI

Jako kilkuletni chłopiec – harcerz rozpoczął w czasie II wojny światowej działalność konspiracyjną. W 1943 r. przyjęty został w szeregi AK. W Powstaniu Warszawskim walczył w stopniu bombardiera (ps. „Imek”).Jako strzelec wyborowy walczył na Mokotowie w Grupie Artyleryjskiej „Granat”. Za brawurowy atak na nieprzyjacielskie stanowisko na roku ulic Dolnej i Konduktorskiej został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. W Telewizji Polskiej był dziennikarzem, prezenterem i wieloletnim wydawcą „Dziennika Telewizyjnego”.

WACŁAW ŻDŻARSKI

Działalność dziennikarską rozpoczął w II Rzeczpospolitej. Pracował w wydawnictwie „Rój”, kierowanym przez Melchiora Wańkowicza. Uczestniczył w kampanii wrześniowej 1939 jako podoficer 44 pp z Równego. Był w niewoli sowieckiej, później niemieckiej. W 1941 r. został szefem szkolenia fotoreporterów Komendy Głównej (pseudonimy „Kozłowski”, „Wrzosek”). W Powstaniu Warszawskim pełnił służbę jako sprawozdawca wojenny VI Oddziału Sztabu Komendy Sił Zbrojnych w Kraju , był reporterem pism powstańczych. Po wojnie W. Żdżarski m.in. współpracował z „ Przekrojem”. W tygodniku „Świat” prowadził rubrykę „Fotografia na co dzień”.

Lista ta nie jest pełna. Bohaterem był STANISŁAW CHEŁCHOWSKI (późniejszy redaktor naczelny „Życia Gospodarczego”). W konspiracji działał w latach 1939 – 1944: VII Obwód "Obroża" (powiat warszawski) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej - 1 Rejon "Brzozów" (Legionowo) - pluton 709 Oddział VII Obwód "Obroża" (powiat warszawski) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej - 1 Rejon "Brzozów" (Legionowo) - pluton 709. Żołnierz Powstania Warszawskiego.

BOHDAN TOMASZEWSKI – znany komentator sportowy. Brał udział w Powstaniu Warszawskim jako żołnierz ZWZ AK (ps. "Mały").

W czasach PRL miałem zaszczyt „konspirować” u boku red. Zygmunta Głuszka – wspaniały człowiek.

Tak jak wspaniałymi byli wszyscy wyżej wymienieni i niewymienieni powstańcy z 1944.

Jerzy Klechta

DRZEWKA DLA BOHATERÓW

MOJE KONTAKTY Z "BANDĄ"

OBCOKRAJOWCY W POWSTANIU 1944

ŻYDZI W POWSTANIU WARSZAWSKIM

DZIENNIKARZE W POWSTANIU 1944

O Mnie

POLECANA KSIĄŻKA

Popularne wpisy

Archiwum Bloga

Etykiety