Jerzy Klechta: Moralność

KOBIECIARZ, ANTYSEMITA, GENIUSZ

wtorek, października 27, 2015

Ryszard Wagner (1813 – 1883) budził i nadal budzi mieszane uczucia. Jest ku temu kilka powodów. Hitlerowcy przywłaszczyli sobie jego twórczość muzyczną, jako wyraz nazistowskiej ideologii. I nie bez powodów. Był antysemitą. Jak to pogodzić z jego muzyką?

Niektórzy widzieli w nim muzycznego geniusza i apostoła nowych prądów w sztuce, inni zaś upatrywali w kompozytorze artystycznego pozera i kabotyna.

Fryderyk Nietzsche tak o nim pisał: "Wagner jak dotąd gruntownie wykorzystywał wszystkich filozofów, których tylko mógł spotkać na swojej drodze w swym dyletanckim poszukiwaniu idei”.

Wagner siał wokół siebie spustoszenie. Przyjaźń, miłość, lojalność potrzebne mu były tylko po to, by mógł je podporządkować swojej twórczości. Był antysemitą pomimo żydowskiego pochodzenia. Co prawda urodził się jako syn urzędnika policyjnego, lecz prawdopodobnie był synem aktora Ludwiga Geyera, Żyda z pochodzenia, który zresztą wkrótce po śmieci owego urzędnika, ożenił się z matką Wagnera.

Wagner demonstrował skrajny antysemityzm. Wyrazem tego jest jego książka „Das Judenthum in der Musik”, odmawia w niej Żydom uzdolnień artystycznych, skutkiem czego, zdaniem Wagnera, nie mają prawa oceniać jego utworów.

Poglądy Wagnera hitlerowcy wzięli za swoje. Do przyjaciół zaliczał Józefa Gobineau, autora teorii o nierówności ras, a do Bismarcka, twórcy niemieckiej mocarstwowości, zwracał się zawsze w płomiennych słowach.

Jednocześnie Ryszard Wagner, w czasie Wiosny Ludów stanął po stronie rewolucji. Wcześniej, po upadku powstania listopadowego napisał uwerturę „Polonia”.

Od młodości był porywczy, istny wariat, pojedynkował się, brał udział w awanturach, grał hazardowo w karty.

Mając lat dwadzieścia został dyrygentem chóru w Würzburgu, wówczas też nawiązał swoje pierwsze kontakty z kobietami. Były to siostry Jenny i Augusta Reymann, nieślubne córki hrabiego Pachta. Jenny była zgrabną brunetką o marzycielskich błękitnych oczach, Augusta zaś pulchną blondynką o wyjątkowo wesołym usposobieniu. W pewien sposób dopełniały się zatem i bez żadnej żenady prowadziły wspólnie romans z młodym muzykiem. Ta grzeszna idylla trwała dopóki Wagner nie zakochał się w córce miejscowego grabarza.

Potem wybuchł romans z włoską aktorką, która zaszła w ciążę i urodziła dziecko. Rozstali się, kiedy Wagner wyjechał do Magdeburga, aby objąć stanowisko kapelmistrza operowego.

W Magdeburgu zakochał się w aktorce Minnie Planer. Była piękna, zaś Wagner nie był przystojny, a nawet był brzydki: niskiego wzrostu, z kanciastą głową i odstającymi bokobrodami. Po burzliwych przygodach obojga doszło do małżeństwa. Wtedy dopiero Wagner dowiedział się, że jego piękna żona ma nieślubne dziecko. Urodziła je w wieku 16 lat.

W następnych latach burzliwy związek nabierał coraz to nowych „skrzydeł”. Wagner – jeśli wierzyć „plotkarskim” zapisom – poza żoną miał kochankę w osobie siostry żony. Jednocześnie borykał się z trudnościami finansowymi. Za długi groziło mu nawet więzienie.

Wówczas z pomocą przyszła mu Jessie Laussot, żona fabrykanta win z Bordeaux, która ofiarowała mu swoje pieniądze i swoją miłość. Gdy nadeszła wiadomość, że opera drezdeńska zgodziła się wystawić jedną z jego oper opuścił Paryż.

W Dreźnie odniósł sukces i król Saksonii Fryderyk August IV mianował go swoim nadwornym kapelmistrzem. Niespokojny duch kazał mu wszelako zaplątać się w wydarzenia polityczne, które na czas jakiś zawiesiły jego dotychczasową karierę. Zaprzyjaźnił się z Rosjaninem Michałem Bakuninem i wziął udział w rewolucji drezdeńskiej w 1849 r. Przed zaaresztowaniem uciekł do Zurychu i tam rozpoczął nowy, ważny rozdział w swoim artystycznym życiu.

Stworzył swoje największe arcydzieło - „Tristana i Izoldę” (na zdjęciu). Natchnieniem dla niego stała się miłość do Matyldy Wesendonk, była żoną bogatego akwizytora jedwabiu. Romans trwał blisko 6 lat.

Jego opera „Tannhäuser”, którą wystawił w Paryżu, została wygwizdana. Po raz kolejny stolica Francji okazała się dla niego niegościnna. Niepowodzenie artystyczne zrekompensował flirtem z córką Liszta, Blandyną Olivier. Nie powiodło mu się także w Wiedniu, „Tristana i Izoldę” odrzucono jako dzieło niewykonalne. Kierowany dzikim antysemityzmem głosił, że stało się to w wyniku spisku żydowskiego.

Pisał: "Żydowsko-liberalna prasa usiłuje mnie zniszczyć. Nie podoba się im moja muzyka, więc szkalują mnie jako antysemitę. Trzeba mnie zniszczyć. Typowo żydowska robota".

Po dwunastu latach wygnania objęła go amnestia i wrócił w rodzinne strony. Na jakiś czas osiadł w Biebrich koło Moguncji, gdzie skomponował „Śpiewaków norymberskich”. Wtedy właśnie nawiązał czuły romans z mieszczką Matyldą Maier oraz z frankfurcką aktorką Fryderyką Mayer. Wyjechał do Wiednia, gdzie romansował z Włoszką Serafiną Mauro oraz z własną gospodynią imieniem Maria.

Fryderyk Nietzsche tak to ujął: "Pisał do swojej gospodyni w Penzingu, jakiejś małej Marii, aby czekała na niego z ogrzaną sypialnią, pościelonym łóżkiem i w różowych majtkach. Miał wówczas pięćdziesiąt lat. Wiedeńczycy są oburzeni jego niemoralnością. Ja jestem oburzony jego moralnością. Czy może być coś bardziej moralnego niż mieszczański światopogląd? Całkowita rezygnacja, szczęśliwy kompromis... Ja zaś tym się nie gorszę, bo już dawno domyślałem się, że Wagner w zasadzie lubi różowe majtki. Jak beznadziejnie mieszczańsko-niemiecki jest ten mój pierwszy zacny nauczyciel i mistrz".

Z Wiednia Wagner pojechał ponownie do Zurychu. Pieniądze wcześniej roztrwonił. Z pomocą przyszedł mu sam król bawarski Ludwik II, który zaprosił go do Monachium i umożliwił wystawienie „Tristana i Izoldy”. Sukces był ogromny. Król powołał specjalną szkołę muzyczną, propagującą idee wagnerowskie. Na jej czele stanął uczeń Wagnera - Hans Bülow.

Olbrzymie sumy, jakie Ludwik II łożył na propagowanie muzyki Wagnera, wywołały powszechną krytykę i kompozytor został zmuszony do opuszczenia Monachium. Wyjechał do Szwajcarii. To właśnie w tamtym czasie nawiązał bliskie kontakty z Nietzschem, które potem zamieniły się w obopólną nienawiść.

Niewykluczone, że przyczyną tej nienawiści była druga córka Liszta, Cosima, żona Hansa Bülowa, w której kochał się także Nietzsche. Za czas jakiś piękna Cosima została żoną Wagnera, urodziła mu dwie córki i syna Zygfryda. Swój nowy związek Wagner zalegalizował w 1870 r. W początkach lat siedemdziesiątych kompozytor znalazł protektora w osobie kanclerza Prus, Otto Bismarcka.

Ostatnią w życiu miłością zapłonął do Judyty Mendez, córki francuskiego poety Teofila Gautiera. Judyta także była poetką, a poza tym zajmowała się krytyką muzyczną. Entuzjastycznie recenzowała utwory Wagnera.

Pod koniec lat siedemdziesiątych jego burzliwe życie zaczęło słabnąć. Muzykę Wagnera kochano i nienawidzono. Tak pozostało do dziś. Czczono go jako symbol germańskiej muzyki. Gardzono nim jednak jako człowiekiem.

Na początku lat osiemdziesiątych Wagnerowie wyjechali do Włoch. Podczas pobytu w Palermo, skomponował „Parsifala”. Zmarł w Wenecji. Miał 69 lat.

Moralność

KRĘTE DROGI - OGIŃSKI,TUWIM

poniedziałek, sierpnia 31, 2015

Bywa, że człowiek prawie przez całe swoje życie nie poślizgnął się. Nie sprzeniewierzył się. Był czysty jak łza. Prawie święty. Ale nagle o zmierzchu żywota popełnił coś niegodziwego.

I bywa całkiem na odwrót: zdrajca za młodu, kanalia. Ale oto w dojrzałych latach – został bohaterem.

Kręte są ludzkie drogi.

Książę Michał Kleofas Ogiński jest autorem pięknego polskiego poloneza „Pożegnanie ojczyzny”. Dzielnie walczył w powstaniu kościuszkowskim, po rozbiorach Rzeczpospolitej był działaczem emigracyjnym. Ale wcześniej był i senatorem carskim i jednym z tych, którzy przyłączyli się do haniebnej Targowicy. Zdrajca !

Nikt tak pięknie nie władał polszczyzną jak Julian Tuwim (na zdjęciu). Jego „Kwiaty polskie” są perłą polskiej poezji. Poeta nad poetami.

Maria Dąbrowska w „Dzienniku” – rok 1948: „ Dziś w „Życiu Warszawy” opis tryumfalnego przyjęcia Tuwima w Moskwie, jako tego, <co protestował przeciwko Polsce przedwrześniowej, a w czasie wojny zagrzewał do walki z okupantem>.

Jezus Maria! Ile słów, tyle łgarstw. Tuwim, co przed wojną ściskał się z Wieniawą Długoszowskim i Nowaczyńskim i ani śniło mu się przeciw czemukolwiek protestować; a gdy wojna wybuchła, uciekł (słusznie, bo by go Niemcy rozwalili, jak rozwalili jego matkę, której nie zabrał), we Francji napisał wiersz „Ja się bić nie potrafię, a po wojnie wznowił teatrzyki i przedstawienia w rodzaju „Królowej Madagaskaru”… na czym robi kokosy. Wszystko to jest zwyczajnie ludzkie. Tylko po co robić z niego bohatera? Wystarczy – że poeta”.

Z samym Bolesławem Bierutem Tuwim bywał za „pan brat”. Jan Lechoń (przyjaciel Tuwima, po wojnie nie wrócił do kraju, sławę poetycką przyniósł mu wydany w 1920 r. „Karmazynowy poemat” - niezwykle udana próba zmierzenia się z wzorcami wielkiej literatury narodowej, nawiązująca swoją poetyką do Mickiewicza i Słowackiego) odnotował w „Dzienniku” (kwiecień 1952):

„Tuwim w liście do <kochanego towarzysza prezydenta Bieruta>obiecuje mu na jego 60-lecie oddać do druku maszynopis przekładu Niekrasowa. Trudno o bardziej skandaliczny i demoniczny dowód rosyjskiej niewoli”.

Naczelnemu zbrodniarzowi komunistycznemu pułkownikowi Różańskiemu poeta Julian Tuwim zameldował co następuje:

„Szanowny i drogi panie Pułkowniku, żeby ten list napisać oderwałem się od pewnej pracy, która mnie od paru tygodni pochłania i jeszcze parę tygodni potrwa. Jest to przekład poematu o Dzierżyńskim. Zacząłem tłumaczyć w roku 1938, jak Panu dobrze wiadomo, w owym czasie w sfaszyzowanej na hitlerowskim pasku trzymanej sanacyjnej Polsce było rzeczą wykluczoną, aby płomienny pean sowieckiego poety na cześć wielkiego rewolucjonisty mógł być po polsku opublikowany”.

Czytając te pokorne wyznania chciałoby się zawołać: Panie Julianie! Milcz Pan! Wstydu oszczędź! Ale Tuwim niezwykłym polskim poetą i tak pozostał. I pozostanie. Mimo, że ta wielkość poetycka tak daleko stoi od lizusostwa poety.

Po śmierci Stalina łkał: „Długie są dzieje nasze - dzieje rodu człowieczego na ziemi – a nie było jeszcze żałoby tak powszechnej, tak boleśnie w zbiorowym sercu ludzkości wezbranej, jak po Nim - pierwszym tej ludzkości obywatelu”.

Maria Dąbrowska, choć wcześniej nie szczędziła gorzkich słów pod adresem poety, po śmierci Stalina napisała tekst tak podły, że spotkał ją powszechny bojkot .

Do historii przeszła jako autorka „Nocy i dni” – tej bogatej, wspaniałej sagi rodzinnej, która świeci blaskiem w polskiej literaturze. I niech tak pozostanie.

Do innych sprzeniewierzeń i dramatów – wrócę.

godność

LICZY SIĘ TYLKO SUKCES

piątek, czerwca 19, 2015

Bohaterem XX wieku jest dla mnie pisarz emigracyjny Gustaw Herling-Grudziński. Gdy wybuchła II wojna światowa, ruszył bronić Ojczyzny. Potem znalazł się w sowieckim obozie. W krótkim czasie przeszedł przez piekło dwóch totalitaryzmów, co pozostawiło na pisarzu ślad do końca życia.

Wbrew innym, wbrew przyjętej modzie, wbrew opinii świata, w którym przyszło mu żyć, do końca swoich dni stawiał znak równości między obu totalitaryzmami. Równanie nazizmu ze stalinizmem, z komunizmem przyjmowano ze wzruszeniem ramion, z dezaprobatą. Na Zachodzie zamykano przed pisarzem oficyny wydawnicze, nie mówiąc o literackich kawiarniach.

Szedł pod prąd, który kazał Moskwę utożsamiać z lewicą, kto atakował Sowietów - atakował lewicę. Kto atakował lewicę - sprzyjał prawicy. Kto sprzyjał prawicy - był faszystą. Taki obowiązywał kanon.

Z podobnym rozumowaniem można spotkać się współcześnie. Dziś jednak, aby płynąć pod prąd, aby żyć zgodnie z własnym sumieniem i w obronie wyższych wartości, nie potrzeba być wielkim bohaterem, takim jakim był Herling – Grudziński.

Dziś za sprzeciw, bunt przeciwko rzeczywistości nie grozi więzienie. Kto mówi dziś: "nie" temu, co fałszywe, bezmyślne, szkodliwe, nie jest narażony na sankcje ze strony tajnych służb. Ale nie oznacza to, że dziś nie potrzeba bohaterów. Co prawda mniej heroicznych, mniej efektownych niż dawniej.

W naszych czasach życie pod prąd oznacza sprzeciw wobec powszechnemu kultowi pieniądza. To nie ma nic wspólnego z krytyką wolnego rynku, który jest Polsce niezbędny i który nie ma mądrej alternatywy. Polacy rzucili się jednak do realizacji wolnego rynku w iście neofickim stylu. Uczynili z systemu nowego bożka.

Sukces materialny jest celem życia. Sukces tłumaczy wszystko - każde kłamstwo, złodziejstwo, nawet bandycki napad. Skoro nie ma społecznej, powszechnej dezaprobaty dla polityka, który łże, który okrada kraj z publicznych pieniędzy - dlaczego ma być stosowana inna miarka wobec pospolitego przestępcy?

Politycy w imię sukcesu budują fałszywe programy. Korzystają między innymi z nowoczesnych instrumentów medialnych. Naród zaś, ulegając reklamowej papce, uwierzył, że nie ma innego wyjścia. Aby nie utonąć - płynie z prądem. Kto próbuje się sprzeciwić, traktowany jest jak szaleniec, jak pospolity głupiec, który urwał się z łańcucha, który próbuje zawrócić kijem Wisłę.

Sukces za wszelką cenę. Pieniądz za każdą cenę. Życie przyzwoite za niską cenę. Każda cena jest dopuszczalna, aby zaimponować gawiedzi.

Człowiek

WIZERUNEK CZŁOWIEKA

piątek, maja 15, 2015

Człowiek

MANIPULATORZY

wtorek, maja 12, 2015

Manipulują prawie wszyscy. Politycy, media, biznes. Chociaż jest to czynność podła, armia manipulatorów jest coraz większa i tylko od czasu do czasu udaje się pokrzywdzonemu dowieść prawdy, która – niestety - broni się mało skutecznie. Prawda nie zawsze zwycięża. Coraz rzadziej.

Podczas każdych wyborów kandydaci manipulują bez żenady. Jedni obiecują gruszki na wierzbie, w które manipulowani jeśli uwierzą oddadzą na niego głos. Drudzy manipulują wyborcami uruchamiając propagandę pomówień pod adresem kontrkandydata. Sobie natomiast przypisują tak ogromne osiągnięcia, że wyborcą tracą rozum i głosują na patałacha.

Im większy patałach, tym bardziej nachalna reklama. Dotyczy to nie tylko dni wyborczych, i nie tylko polityków. Jeśli dealer nachalnie reklamuje samochód, można być pewnym, że to grat, tyle, że z zewnątrz wygląda jak panna na wydaniu.

Manipulacja realizowana jest na różne sposoby: prowokacje, ośmieszanie osób, przekazywanie fałszywych bądź zniekształconych informacji, fragmentaryzowanie (np. przez punktowe ukazywanie jakiegoś problemu, zwiększając lub zmniejszając jego znaczenie), upowszechnianie stereotypów (narodowych, rasowych).

W kategoriach etycznych manipulacja oceniana jest negatywnie, wiąże się bowiem z nierespektowaniem norm moralnych, oszukiwaniem, kłamstwem. Jednak manipulatorzy tą negatywną oceną ich postawy moralnej, etycznej nie wiele się przyjmują. Robią swoje.

Manipulatorów nie brak nawet wśród autorów encyklopedii internetowych. I tak np. popularnej Wikipedii podatność na manipulacje wytknął znany satyryk Steve Colbert. Podczas prowadzonego na żywo programu wprowadził zmiany do haseł poświęconych jemu samemu, Jerzemu Waszyngtonowi i słoniom, co technicznie jest bardzo proste i może dać śmieszne ale i tragiczne rezultaty. Inne wpadki to np. uśmiercenie senatora Edwarda Kennedy’ego czy zamieszczenie notek o śmierci szefa Apple Steve’a Jobsa oraz innego senatora Roberta Byrda. Dane te czerpię z …Wikipedii.

Internetowe encyklopedie są nagminnie używane przez wielkie korporacje do dyskredytowania konkurentów.

Manipulatorzy potrafią wyjść z każdego zarzutu, z każdej opresji. Wpadki tłumaczą regułami gry, które zresztą oni sami wprowadzili w życie. Jedni opierają się na „wiedzy” zasłyszanej od rzekomo wiarygodnego źródła, inni na podstawie przekazów medialnych, które również bywają zmanipulowane i przy tym traktowane jak święte krowy.

Manipulator potrafi wszystko udowodnić . Z tchórza zrobi bohatera. Z bohatera kanalię. I najczęściej korona z głowy mu nie spadnie. Zmanipulowany, oszukany, pomówiony, skrzywdzony nie ma szans. Kopanie się z koniem jest zajęciem nie tylko mało przyjemnym. Jest zajęciem nieskutecznym.

Jerzy Klechta

KOBIECIARZ, ANTYSEMITA, GENIUSZ

KRĘTE DROGI - OGIŃSKI,TUWIM

LICZY SIĘ TYLKO SUKCES

WIZERUNEK CZŁOWIEKA

MANIPULATORZY

O Mnie

POLECANA KSIĄŻKA

Popularne wpisy

Archiwum Bloga

Etykiety