Jerzy Klechta: wolność

WIERNOŚĆ SOBIE I LUDZKOŚCI

poniedziałek, lutego 29, 2016

Zmarł Karl Dedecius (1921 - 2016). Na zdjęciu z Wisławą Szymborską.

Urodził się w Łodzi w rodzinie Niemców, którzy przybyli do Polski z czeskich Sudetów i Szwabii. Skończył łódzkie Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego.

W 1980 został założycielem i pierwszym dyrektorem (do 1999) „Deutsches Polen-Institut” (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej) w Darmstadt zajmującym się popularyzacją polskiej twórczości w Niemczech oraz kontaktami między oboma narodami. Wydał kilkadziesiąt antologii i tomów indywidualnych pisarzy. Jego dziełem jest edycja 50-tomowej serii Polnische Bibliothek (Biblioteka Polska) obejmującej literaturę polską od średniowiecza po współczesność.

Łącznie tłumaczył ponad 300 poetów i prozaików w tym Mickiewicza, Miłosza, Szymborską, Różewicza, Leca, Herberta, Wojtyłę. Za dzieło jego życia uważana jest 7-tomowa Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts (Panorama literatury polskiej XX wieku).

W PRL ukazywał się „Radar” - pismo pracy twórczej. Do rozwiązania pisma byłem jego red. naczelnym. Redagowaliśmy również „Radar” w języku niemieckim, nie była to kopia edycji polskiej. „Radar” niemiecki poruszał jedynie tematykę kulturalną, był niejako wizytówką polskiej literatury, poezji, malarstwa, muzyki na świat, na teren ówczesnej Republiki Federalnej Niemiec. Stąd moje kontakty z Karlem Dedeciusem.

Byłem kilkakrotnie Jego gościem w Darmstadt. Poniżej fragment jednego z Nim wywiadów, który przeprowadziłem w pamiętnym 1980 roku. Oto fragmenty wypowiedzi Karla Dedeciusa:

Literatura nie ogranicza się tylko do pisanych lub czytanych słów. Ma swoje głębokie podłoże, między innymi w życiu społeczeństwa, w tym, o czym ono marzy.

Mój do niej stosunek pozostaje niezależny od politycznych wydarzeń.

Pan wie, jak się w ciągu tych ostatnich lat wszystko zmieniało. Nigdy się jednak nie dałem nabrać na jakąś aktualną tendencję.

To, co jest ważne dla wszystkich Polaków, dla mnie jest również ważne, ale o tyle, o ile mnie to interesuje osobiście jako miłośnika - jak mnie pan nazwał - literatury polskiej, bo literatura, sztuka, muzyka pozostają zawsze czymś jedynie sensownym, jedynym trwałym dziełem człowieka. Wszystko inne się zaciera.

Ekstremiści obojętnie czy stoją po lewej, prawej i jeszcze innej stronie w końcu przegrywają. Sens literatury, także muzyki, malarstwa, ale tu mówimy o literaturze, więc sens literatury polega na nierezygnowaniu z autentyczności. A więc po pierwsze - nie może obcinać swoich korzeni, po drugie - musi wyrwać się z tego, co go ogranicza czyli z prowincjonalizmu i przede wszystkim z nacjonalizmu.

Kto podda się tej władzy - prędzej czy później zginie.

Przyszłością świata może być tylko pojednanie. Już Mickiewicz pisał o tym w swojej „Trybunie Ludów”. Pojednanie na podstawie humanistycznej.

Te różne kłótnie i zemsta, te zajazdy szlacheckie a dziś całkiem inne, jeszcze gorsze aniżeli ongi - muszą zginąć.

Miłosz pokazał, że choć jako Polak nie wyrzekł się swojego pochodzenia, to jednocześnie przezwyciężył wąską ideę zaściankowości. Z Gombrowiczem było podobnie. Miłosz należy do poważnych, tragicznych poetów, u których nie ma wahań. W poezji mało jest takich. Stworzyć model! Przyboś był również twórcą modelu. Leśmian także i Różewicz, Baczyński.

Wolność, pragnienie wolności jest jednym z najbardziej narodowych dziedzictw tradycji Polaków. Trzeba każdemu dać możliwość życia i myślenia tak jak chce i gdzie chce.

Ważne jest czy zachował swój szlachetny stosunek do tego, co zawdzięcza Ojczyźnie i do tego, co zawdzięcza ludzkości.

I to właśnie jest najważniejszym kryterium, jeżeli chodzi o wszystkie posunięcia ludzkiego ducha.

Muzyka

MUZYKA I POLITYKA

czwartek, października 01, 2015

Dziś cieszymy się wolnością słowa, wolnością tworzenia. Muzyki również. Ale i ona, na przestrzeni dziejów, także nie tak odległych czasów, znajdowała się pod pręgierzem władzy.

Francuski historyk, Jacques Ellul głosił, że propaganda, aby była skuteczna, musi wypełniać całą dobę i każdy dzień człowieka. Muzyka ze względu na to, że towarzyszy nam prawie na każdym kroku jest idealnym narzędziem do stosowania tej zasady. Wszak muzyka jest swego rodzaju formą wypoczynku. Więc tym łatwiej jest ją stosować w politycznej propagandzie.

Joseph Paul Goebbels - niemiecki minister propagandy i oświecenia publicznego w rządzie Adolfa Hitlera, członek ścisłego kierownictwa partii narodowosocjalistycznej, w ostatnich dniach życia kanclerz Rzeszy, był tym, który - powiedzieć należy - w sposób chorobliwy dostrzegał związek między muzyką a polityką. Tłumaczył, że przecież muzyka wpływa na serce i emocje bardziej niż na intelekt.

Z polecenia Hitlera do osiągnięcia celów politycznych wykorzystywano muzykę wielu genialnych niemieckich kompozytorów, przede wszystkim opery Richarda Wagnera. Muzyka była wykorzystana także w nazistowskiej organizacji Hitlerjugend, jako sposób indoktrynowania niemieckiej młodzieży. Stosowano tam m.in. śpiew grupowy, nawołujący do podboju świata.

Sowieci niewiele różnili się od hitlerowców. W Związku Sowieckim, także w komunistycznych Chinach, wykorzystywano muzykę jako sposób rozpowszechnienia ideologii komunizmu.

Andriej Aleksandrowicz Żdanow (radziecki odpowiednik Goebbelsa) w styczniu 1948 r. wygłosił słynne przemówienie na konferencji kompozytorów, dyrygentów i krytyków muzycznych. Napadł na zgniłą muzykę burżuazyjną, przypuścił generalny atak na kompozytorów, którzy szukają natchnienia w zachodnich nowinkach. Kompozytorzy - głosił - muszą mieć bardziej wrażliwe "nie tylko ucho muzyczne, ale także ucho polityczne".

Wkrótce za IX Symfonię zaatakowany został Dymitr Szostakowicz (mój ulubiony kompozytor!). Twórcy ze strachu zaczęli „nadrabiać ideologiczne niedostatki”. Najczęściej stosowaną formą muzyczną tamtych czasów stało się oratorium ku czci partii, państwa i Stalina. Ulubioną formą muzyczną komunistów były pieśni. Uważano, że proste melodie, ze swoim ideologicznym przesłaniem docierają do każdego.

W naszych czasach, już bez przymusu i nakazów coraz szersze kręgi zatacza muzyka rasistowska. Związana jest głównie z promowaniem neonazizmu.

Hasła rasistowskie, nazistowskie i nawoływanie do nienawiści zaczęły pojawiać się w muzyce popularnej na początku lat siedemdziesiątych XX wieku. Od tamtego okresu zdążyło się ukształtować wiele różnych gatunków oraz stylów muzycznych, które propagują treści rasistowskie. Do tej grupy można zaliczyć m.in. National Socialist Black Metal (NSBM), Fascist Experimental Music i Racist Folk Music. Rasistowska muzyka jest m.in. pochodną prawicowego ruchu skinheadów.

Najwięcej zespołów głoszących treści rasistowskie znajduje się w Niemczech, Wielkiej Brytanii i Szwecji.

Dość specyficznym przykładem szerzenia się muzyki nienawiści jest Rock Against Communism (RAC). Ruch ten powstał w Wielkiej Brytanii pod koniec 1978 r. i składał się ze skrajnie prawicowych działaczy związanych z Frontem Narodowym. Teksty piosenek wykonawców skupionych w Rock Against Communism bynajmniej nie koncentrują na antykomunistycznej tematyce. Głoszą hasła neonazistowskie, antysemickie, nacjonalistyczne, rasistowskie - przepełnione przemocą.

My zaś – przez najbliższe dni wsłuchujmy się w muzykę Chopina.

XVII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina trwać będzie do 23 października.

wolność

JAK NIE ZGUBIĆ SIĘ W PODRÓŻY

niedziela, lipca 26, 2015

Aby w podróży się nie zgubić, potrzebny jest rozkład jazdy. Nawet, jeśli jedziemy w miarę znaną trasą lepiej się wcześniej upewnić, zasięgnąć języka. GPS (Global Positioning System ) jest doskonałą pomocą, ale i on nie zawsze ma zakodowane te drogi, które istnieją, albo z kolei ma zakodowane te, których jeszcze nie oddano do użytku (oba warianty sprawdziłem na własnej skórze).

Paryskie lotnisko Charles de Gaulle przyjmuje 60 mln pasażerów rocznie, nowe lotnisko w Dubaju będzie przyjmowało 200 mln pasażerów. Człowiek w tych kolosach spełnia drugorzędną rolę. Jest tam co prawda obecny, ale jakby go nie było. Tak dzieje się prawie wszędzie.

Łatwo jest się zagubić w otaczającym nas świecie. Jak wiemy z literatury, kiedyś było łatwiej. Nie było takich możliwości podróżowania jak dziś. Nie było tylu środków lokomocji. Nie przecinało się w jednym punkcie tyle dróg. Dziś skrzyżowań jest tak wiele, że podróżując dostajemy zawrotu głowy.

Samochodami pędzimy na łeb i szyję. Nawet przejazd przez tunel pod Alpami, choć wydaje się, że droga jest łatwa i przyjemna, i nie można się zgubić, nieraz kończy się tragedią.

Kiedyś wystarczał dyliżans. Nie było wielkiego wyboru. Ale czy brak wyboru ułatwia? Ale z kolei brak możliwości wyboru nas ogranicza.

Pisał socjolog Jan Strzelecki o busoli, dzięki której - jeśli człowiek ma ją w sobie, jeśli ją wypielęgnował, wyniósł z rzeki dzieciństwa, ostatecznie wydostanie się z każdej opresji.

Życie bez busoli jest życiem po omacku. Życie po omacku jest życiem bez celu czyli jest życiem bezcelowym. Po omacku możne przejść kilka metrów we własnym mieszkaniu, nie zaś w tak wielkim świecie, w jakim przyszło nam żyć.

Aby nie zagubić się w otaczającym nas świecie, człowiek potrzebuje busoli.

Wskazówki bezwzględnej. Bezwzględnej prawdy. Pisał kiedyś mądry polityk i humanista Władysław Bieńkowski, że "naród, który w swej historii, kulturze, w swoim społecznym etosie nie dopracował się takich wspólnych, nadrzędnych wartości, w obronie których manifestuje swą jedność, nie jest narodem, lecz zlepkiem elementów".

Naród jako zlepek elementów z góry stoi na pozycji przegranej. W tej naszej współczesnej podróży nie środek lokomocji jest najważniejszy. Aby się nie pogubić, nie wystarczy mapa, GPS, komputer.

Nie wystarczy kupić Biblię, aby osiągnąć raj albo zostać świętym. Nie wystarczy kupić flagę biało - czerwoną i wyć (bo to nie jest śpiew) na stadionie hymn i przy tym uważać się za gorącego patriotę.

Kto nam na siłę wciska gotowe formułki jak żyć, w co wierzyć i jak wierzyć, i odgórnie nakazuje robić to i owo, aby zasłużyć na miano prawdziwego Polaka, prawdziwego chrześcijanina itp., ten robi wszystko, aby zniszczyć w człowieku to, co najcenniejsze.

Jest nim człowieczeństwo.

Człowiek

WIEM, ŻE NIC NIE WIEM

czwartek, lipca 02, 2015

Jest takie powiedzenie: nie udawaj Greka. Czyli musiałeś wiedzieć, co ciebie czeka i nie rób teraz ze mnie wariata, że spadło ci to na głowę, co spadło. To tyle komentarza do dramatu Greków w związku z ich sytuacją ekonomiczną i pieniędzy, których nie mają, zaś żyć trzeba.

Wolę inną Grecję. Grecję z której my, Europejczycy wykluliśmy się, narodziliśmy się, która nas ongi ulepiła.

Symbolizuje ją Sokrates - starożytny mędrzec. Prowadząc rozmowy filozoficzne przyjmował postawę osoby nic niewiedzącej. To nie był podstęp. To była jego mądrość nad mądrościami.

„Scio me nihil scire – wiem, że nic nie wiem” – ucz się z dnia na dzień, ucz się żyć, ucz się wszystkiego, bo zawsze znajdzie się coś czego nie będziesz wiedzieć. Dąż ku doskonałości, i choć i tak jej nie osiągniesz, to zawsze będziesz niej coraz bliżej.

Świat Sokratesa umarł. Dziś wszyscy od polityków po celebrytów (nie wyłączając niedouczonych wyrobników zawodu, który także i ja uprawiam), każdy z osobna i razem sądzą, że zjedli wszystkie rozumy, uchodzą za wyrocznie, w rzeczywistości są – patrząc na starą Grecję - „intelektualnymi” gówniarzami.

Jest jeszcze inna Grecja. Grecja ludzi wolnych.

„Ten człowiek – myślałem – nie chodził do żadnych szkół, jego umysł nie jest więc zdeformowany. Przeżył niejedno, ma otwartą głowę, a serce nie straciło pierwotnej odwagi. Wszystkie zawiłe problemy przecina jednym cięciem miecza, jak jego rodak Aleksander Wielki.

Nie grozi mu upadek, gdyż mocno całym ciałem opiera się o ziemię. Dzicy w Afryce czczą węża, ponieważ całym ciałem dotyka ziemi i dzięki temu zna wszystkie jej tajniki. Poznaje je brzuchem, ogonem i głową. Dotyka ziemi, łączy się z nią, stanowi jedność z macierzą.

Taki jest właśnie Zorba. My, ludzie wykształceni, jesteśmy jak nierozumne ptaki na wietrze”.

Ten cytat pochodzi z „Greka Zorby” N. Kazantzakisa, książki, według której powstał piękny film, w roli głównej - ‎Anthony Quinn (na zdjęciu).

Bohater Aleksy Zorba to człowiek wolny. Żyjący w ścisłym związku z naturą. Poddający się jej prawom. Czerpiący radość ze wszystkiego, co go otacza.

Współcześni Grecy mają w sobie coś z Zorby. I może między innymi właśnie dlatego wpadli w pułapkę pieniądza, pożyczek, finansjery. Wolny człowiek przegrał z potęgą pieniądza.

Nazwę „Grecja” wprowadzili Rzymianie. Mieszkańcy Grecji zarówno w starożytności, jak i dzisiaj nazywają siebie Hellenami, a kraj swój Helladą, od mitycznego przodka Greków - Hellena. Język ich operuje największą liczbą słów spośród wszystkich krajów Unii Europejskiej.

Kto z nas nie chciałby zdobyć laur. Wejść na Olimp. To szczyt ludzkich marzeń, ludzkiego geniusza. Olimp ( 2917 m n. p. m.) stopa ludzka dotknęła po raz pierwszy w 1913 r. Wcześniej przebywali tam bogowie, w tym najważniejszy z nich – Zeus. Z tego właśnie miejsca bogowie kierowali ludzkimi losami.

I na koniec dwie ważne informacje:

Pierwsza: Grecy najrzadziej spośród Europejczyków zapadają na choroby układu krążenia i zawały serca. Grecka kuchnia jest bowiem jedną z najzdrowszych w Europie.

Druga: w Grecji jeśli mężczyzna spóźni się do pracy, nie poniesie żadnej kary. Ale pod warunkiem, że jako usprawiedliwienie poda, iż kochał się z własną żoną.

Jerzy Klechta

ŚWINIE I WOLNOŚĆ

WIERNOŚĆ SOBIE I LUDZKOŚCI

MUZYKA I POLITYKA

JAK NIE ZGUBIĆ SIĘ W PODRÓŻY

WIEM, ŻE NIC NIE WIEM

O Mnie

POLECANA KSIĄŻKA

Popularne wpisy

Archiwum Bloga

Etykiety