Jerzy Klechta: godność

TYLKO KONI MI ŻAL

środa, marca 02, 2016

Prasa kłamie. A także nie kłamie. Poniżej ta, która nie kłamie.

Co się z nami porobiło? Co się stało z naszą pamięcią? Co się stało ze wzruszeniem na widok drugiego człowieka?

Dziś jeden staje przeciw drugiemu. Jedni przeciwko innym. Tamci przeciwko nam. Adam Boniecki ostrzega: nie może być walka silniejsza nad solidarnością. Znowu - jak to bywało przed laty - w miejsce „pięknego różnienia się” wkrada się w naszym kraju wola unicestwienia.

Przepowiednia: jeśli chleba dla wszystkich nie wystarczy - będzie więcej igrzysk. Te, których jesteśmy świadkami - to preludium zaledwie. Sprawa Lecha - to treningowa przebieżka. Pikuś zaledwie... Kropelka w morzu fal. Tajfun jeszcze nie nabrał wiatru w żagle. Przyjdzie na to właściwy czas.

64 proc. Polaków w badaniach IBRIS dla „Rzeczpospolitej” uznało, że Lech Wałęsa, mimo ujawnionych przez IPN dokumentów z szafy Kiszczaka, nadal pozostaje bohaterem narodowym. Dobre sobie.

Komu wierzyć? Tym, którzy szukają prawdy historycznej? Tym, którzy mają Boga w sercu? Czy tym, którzy Go nie mają?

Kto lubi grzebać się w brudach? Tylko ci, którym nic już nie pomoże. Kto lubi grzebać się w cudzych brudach? Ten, który boi się własnych.

Zapomniany prorok Orwell: „W czasach powszechnego fałszu mówienie prawdy jest aktem rewolucyjnym”. Pisarz Sartre - guru intelektualistów powojennej Europy chronił Stalina, aby nie odbierać nadziei klasie robotniczej na zbudowanie raju na ziemi.

Tak oto widać, że ludzie potrafią być wielcy i podli, odważni i strachliwi. Głupcy i mędrcy. Są tacy, którzy słuchają wyłącznie siebie. Są tacy, którzy czytają wyłącznie swoje kiepskie książki. Którzy „w kółko” oglądają tylko swoje filmy. Są tacy, którzy kochają wyłącznie siebie. I bardzo są z tego zadowoleni. Są wśród nas.

Każdy argument przeciwko rozsądkowi jest dobry pod warunkiem, że będzie przyklaskiwał tym, którzy głośniej krzyczą. Natomiast państwo, które przejmuje inicjatywę we wszystkich dziedzinach życia, pozostawia człowiekowi nie wiele do zrobienia. Nawet wysiusiać się będzie można tylko za przepustką.

I tylko koni mi żal.

godność

BUNT - WOLNOŚĆ - ABSURD

czwartek, grudnia 03, 2015

Albert Camus - to pisarz, moralista, filozof, do którego warto wracać wtedy zwłaszcza, gdy wokół szaro, buro, chwilami strasznie.

Jego twórczość – literacka i filozoficzna, ściśle z sobą zespolone – ciągle są, pozostają drogowskazem jak żyć godnie i jak żyć zgodnie ze swoim sumieniem. Jak buntując się zdobywać wolność, jak wobec czy raczej mimo absurdu ludzkiej egzystencji zachować siłę, nadzieję i być konsekwentnym w tym uciążliwym, ale przecież koniecznym w życiu marszu na szczyt góry.

Najpierw został nauczycielem, był dziennikarzem, pasjonował się piłką nożną (gruźlica nie pozwalała mu na fizyczny wysiłek), kochał kobiety, teatr, morze, na pytanie o dziesięć najważniejszych słów wymienił: świat, cierpienie, ziemia, matka, ludzie, pustynia, honor, bieda, lato, morze.

Choroba i bieda w dzieciństwie wzmacniały go: „Bieda nigdy nie była dla mnie nieszczęściem: światło wypełniało ją swoim bogactwem. Nawet moje bunty znały jej blask. Były one niemal zawsze, i myślę, że mogę to powiedzieć uczciwie, buntem w obronie wszystkich i po to, by życie wszystkich zaznało światła”.

Radość życia, jego pełnia! Jednocześnie rodzi się bunt i pragnienie wolności. Bunt nie przeciwko życiu. Przeciwko ludzkiej krzywdzie, nieprawości, niesprawiedliwości. Szukanie prawdy, prawd - jak mówił Camus - i reagowanie na zło. Milczenie wobec zła jest również grzechem.

Dwa lata po dojściu Hitlera do władzy wstąpił (potajemnie) do partii komunistycznej. To była jego odpowiedź na narodziny nazizmu. Wojna domowa w Hiszpanii utwierdziła go w słuszności wyboru, na krótko. Gdy tylko dotarły do Camusa wiadomości o stalinowskich czystkach, zerwał z partią.

Żadnych serwitutów, żadnych ustępstw.

Ludziom uśpionego rozumu lżej, są zawsze pewni swego.

Od urodzenia do śmierci.

Wewnętrzny niepokój nigdy nie opuści Camusa. Chłonął starożytnych filozofów, coraz częściej sięgał za pióro. Na uniwersytecie podjął również studia filozoficzne. Temat pracy dyplomowej: „Metafizyka chrześcijańska a neoplatonizm; Plotyn i święty Augustyn”. Autor zaakcentował w niej swój ateizm. I zarazami przyznał się do przymierza, jakie zawarł z świętym Augustynem. Pozostanie mu wierny. Albert Camus - pisze Olivier Todd , autor monumentalnej biografii pisarza - przejawiał zainteresowanie chrystianizmem pozbawionym…Boga.

Camus miał zresztą coś wspólnego z świętym Augustynem. Autor „Wyznań” był nie tylko „akademickim” myślicielem. Camus również. Św. Augustyn był przede wszystkim moralistą. Camus również. Św. Augustyn poznał gorycz (smak) grzechu. Camus poznawał go bezustannie. Obaj doświadczali miłości kobiet.

W tym samym czasie, gdy zgłębiał nauki i myśli św. Augustyna, należał do partii. Camus zapisał się do partii komunistycznej nie z miłości do Marksa i Lenina. Widział w niej co innego. Dla niego rewolucja oznaczała zmartwychwstanie, proletariat - lud wybrany, ukaranie kapitalistów to piekło, partia to Kościół. Opuścił jej szeregi, gdy zamiast braterstwa zobaczył zbrodniczą krew na jej rękach.

Polem, na którym uprawiał swoją „politykę” było dziennikarstwo. Pisał: „Nie wystarczy żyć godnie! Oto sens życia! Nawet tak zwana postawa patriotyczna, nie wiele znaczy. Samo wymachiwanie szabelką – nie wystarcza. Trzeba było jeszcze owej delikatności serca, w którym wstręt budzi wszelkie paktowanie, i dumy, która jest wadą w pojęciu mieszczańskim; wreszcie zdolności powiedzenia: nie”.

Pasją Alberta Camusa był teatr. W 1936 r. założył Théâtre de Travail, w którym pełnił wszystkie funkcje, od reżysera, autora po aktora. Był to teatr młodych intelektualistów, jak on zapaleńców. Ten zapał nigdy nie opuści autora „Dżumy”. Dlaczego teatr? „Sam siebie często o to zapytywałem. I jedyna moja odpowiedź, aż po dziś, jest zniechęcająco banalna: po prostu dlatego, że teatralna scena to jedno z tych miejsc świata, gdzie jestem szczęśliwy”.

Jego najgłośniejsza powieść - „Dżuma” uznana została przez kler za niechrześcijańską. Camus nadal nie krył fascynacji św. Augustynem. W „Notatnikach” zapisał: „Jedyny wielki umysł chrześcijański, który potrafił spojrzeć w twarz problemowi zła, to święty Augustyn. Wywiódł stąd swoje straszliwe „nemo bonus”. Odtąd chrystianizm dawał tylko prowizoryczne rozwiązania”.

W kodeksie Camusa czytamy: należy działać, pisać i żyć!

Gdy wybuchła wojna natychmiast stanął, ze swoimi chorymi płucami, przed wojskową komisją lekarską. Miał nadzieję, że w obliczu hitlerowskiego zagrożenia, każdy żołnierz będzie na wagę złota i że zostanie przyjęty do armii. Nic z tego. Ponawiał próby bezskutecznie kilka razy, zabiegał o przyjęcie choćby do oddziałów pomocniczych. Odmowy bardzo go bolały. Francja w pierwszych miesiącach II wojny światowej czuła się po prostu silna i chuderlaków nie potrzebowała. Camus zaczął więc działać w podziemnym ruchu oporu, choć wojnę zawsze uważał za coś absurdalnego.

Do Francine Faule (pobrali się w 1940 r.) pisał: „Nie wierzę, bym tylko ja na tym świecie żył ze świadomością, że życie to absurd. Wręcz przeciwnie. Według mnie prawda ta dotyczy każdego. Mnie jednak interesują konsekwencje tego stanu rzeczy…Ludzie powiadają: ”to absurdalne”. Po czym płacą podatki albo oddają córki do instytucji religijnych. Ponieważ sądzą, że gdy mówi się: „to absurdalne”, wszystko jest już skończone, podczas gdy w istocie wszystko się dopiero zaczyna”.

W pierwszych miesiącach wojny Camus pracował w redakcji „Le soir républicain”, walczył z cenzurą, na wojskową przystawał, na „cenzurę umysłów” nie zgodził się nigdy. Francuscy intelektualiści i dziennikarze mędrkowali, Camus pisał: „ Należy uchronić świat przed nazizmem oraz uwolnić Niemcy od tej plagi. Pierwszą rzeczą jest nie rozpaczać. Nie słuchajmy tych, co mówią o końcu świata".

Wojenna rzeczywistość narzucała jednak uciążliwe rygory. Aby się z nich wyzwolić Camus wkroczył w świat egzystencjalnych refleksji. Koncepcja najważniejszego eseju w jego twórczości - „Mit Syzyfa”, dojrzewała cztery lata. Skończył go w 1940 r.

Analizuje w nim absurd w różnych odcieniach, na różnych płaszczyznach. Absurd nas otacza, atakuje, pojawia się w różnych sytuacjach, w banalnych i ostatecznych. Jest łącznikiem między światem a dążeniami człowieka. Pojawia się, gdy dostrzegamy nieuchronność upływającego czasu, gdy dotyka nas świadomość przemijania, gdy zdajemy sobie sprawę z konieczności, nieuchronności śmierci. Czy świat jest absurdalny? Czy życie ma sens? Wierzący mają Ewangelię i Chrystusa, mają swój kodeks, drogowskaz.

A inni? A my?

W końcowych zdaniach „Mitu Syzyfa” znajdujemy camusowski klucz do zrozumienia losu człowieka. Przeświadczony o ludzkim początku wszystkiego, co ludzkie, ślepiec, który chce widzieć, a wie, że nie ma końca ciemnościom, nie ustaje nigdy. Kamień toczy się znowu. Aby wypełnić ludzkie serce, wystarczy walka prowadząca ku szczytom.

„Obcy” i „Mit Syzyfa” ukazały się, gdy Europa znajdowała się w mrokach wojennego okrucieństwa. Był rok 1942. XX wiek stawał się wiekiem totalitaryzmów. Tym żywiej biło jego serce. Nie było w nim miejsca na monotonię, na bezruch. Najwięksi tworzyli największe dzieła, gdy w siłę rosło zło, gdy ludzi ogarniał niepokój, strach, narody się wyrzynały i wydawało się, że to już koniec świata.

Na podręcznej półce lektur Camusa leżał „Hamlet” Szekspira, Montaigne, Pascal, Nietzsche, biblijne proroctwa, księgi hinduskie, Budda i Koran. W kolaboranckim, antysemickim reżimie Vichy widział podłość, czekał na moment, aby winnych sprawiedliwie osądzić bez przebaczania. Na tchórzostwo patrzył z pogardą. Zawsze znajdzie się jakaś filozofia, by usprawiedliwić brak odwagi.

W „Notatnikach” czytamy: „Nie ma wolności dla człowieka, jak długo nie pokonał strachu przed śmiercią. Ale nie przed samobójstwem. Zwyciężyć to nie znaczy ustać. Móc umrzeć z podniesionym czołem, bez goryczy”.

W 1945 r. Camus został ojcem bliźniąt - Catherine i Jeana. Pracował nad „Dżumą”, która ukazała się w 1947 r. Jest to powieść - moralitet, przyniosła mu światową sławę. Wszystko bywa absurdalne, świat staje do góry nogami, wszystko się wali, wszyscy umierają bez wyjątku: dzieci, starcy, zbrodniarze, bohaterowie. Jak się bronić przed absurdem?

Obrona nie ma sensu, gdyż jesteśmy skazani na absurd. Absurd to nie zło. To konieczność. Ale nie wolno godzić się na zło. Nie wolno godzić się na żaden jego przejaw, nawet najdrobniejszy. Czy jednak zło można pokonać?

„Ludzie - pisał Camus - są wyczerpani złem albo zrezygnowani, co na jedno wychodzi. Tyle tylko, że nie mogą już znieść kłamstw na ten temat. Zła niczym nie można usprawiedliwić. Ani rozumem, ani sercem. Nawet jeśli dżumy nie da się pokonać, nawet jeśli nie da się zwyciężyć w ludożerczej wojnie, nie znaczy, że należy przystać do wroga. Na naszym świecie są zarazy i ofiary. W miarę możliwości nie należy być po stronie zarazy”.

To wszystko, aż wszystko. Dotyczy także naszych czasów. Tu i teraz!

„Dżuma” ukazała się po wojnie, pracował nad nią, gdy przebywał w okupowanej Francji (1942-1943). „Dżuma” to nie tylko obraz okrucieństwa nazistowskiego. Dżuma może być wszędzie. Tam, gdzie terror, wygnanie, lochy więzienne, cierpienie, śmierć, tam, gdzie górę obejmuje zło. Kłamstwo, demagogia, niszczenie demokracji.

Już sama rozmowa z kobietą sprawiała mu przyjemność. Wolał rozmawiać z kobietami niż z mężczyznami. Matka była dla niego całym światem. Ojca nie znał. Choć może się to wydać mało prawdopodobne, kilka kobiet, w tym samym czasie, kochał do końca życia. Nie był wiernym kochankiem, sam zaś wyrzucał im niewierność, nawet wówczas, jeśli się zaledwie zdrady domyślał.

Camus w sferach paryskich intelektualistów był postacią powszechnie znaną. Po II wojnie światowej, Paryż jeszcze przez kilka lat, kontynuował przedwojenny status kulturalnej stolicy świata. Kawiarnie zamieniły się w miejsce gorących dysput. Prowadzili je Albert Camus, Jean - Paul Sartre i jego towarzyszka życia Simone de Beauvoir. Jadali wspólnie obiady, pili wino do późnych godzin nocnych, w "La Rose Rouge" słuchali śpiewu Juliette Gréco. Sceptycyzm Camusa odbierali jako cynizm. Różnili się w poglądach na wiele tematów. Sartre i Simone de Beauvoir wyznawali radosny ateizm. Camusowska niewiara była wyrazem niepokoju i bezradności. Sartre - powiedzieć można - był prostackim ateistą, odrzucał Boga jako przeżytek i burżuazyjny skansen. Camus toczył ciągły spór z Bogiem, czy raczej o Boga, albo przeciwko Niemu. Camusa interesuje przede wszystkim cierpienie człowieka.

Ostatecznie Camusa i Sartre`a poróżni stosunek do stalinizmu. Sartre uważał, że kto z jakiegokolwiek powodu nie popiera Związku Sowieckiego, nie może zasiadać w gronie ludzi postępowych. Camus zatem został wykluczony. Sartre nie przebierał w słowach, uchodził za króla intelektualistów, z jego opinią liczyła się cała intelektualna i artystyczna stolica świata, jaką był ongi Paryż. Sartre w czasie wojny, w ruchu oporu się nie pojawił. Natomiast po wojnie należał do najbardziej żarliwych lustratorów. Ponieważ wśród francuskich literatów i artystów przeważali kolaboranci, Sartre miał pole do popisu. Camus, który działał w ruchu oporu, był ostrożny w ferowaniu wyroków.

Ani Marks, ani Biblia – tak lakonicznie może być skomentowana moralistyka Camusa. A co pozostaje w zamian? Bunt! Kim jest człowiek zbuntowany?

Jest nim przede wszystkim człowiek, który potrafi powiedzieć: nie. Który się nie lęka.

Nie jest jednak przy tym człowiekiem, który rezygnuje, zatem umie powiedzieć: tak. Jeśli człowiek buntuje się przeciwko temu, że czeka go śmierć, jest to naturalne, zrozumiałe. Życie człowieka zawsze wydaje się mu niespełnione, a nieśmiertelność złudna. Wszelką negację należy jednak przekuć w afirmację wolności i sprawiedliwości.

W tym wyraźnie przydługim tekście nie dotknąłem do końca sedna camusowskich myśli. Nie ukazałem bohatera absurdalnego, jakim jest Syzyf. Jest nim, czy może być nim każdy z nas.

Syzyf napina ciało i zaczyna dźwigać kamień, pcha go w górę po stoku, na twarzy Syzyfa widać ból i wysiłek. Dłonie obejmują głaz, paznokcie zdają się wbijać w kamień, palce krwawią. Należy zrobić wszystko, aby się nie wymknął. I wreszcie cel został osiągnięty. Alleluja! – zawołają jedni. Hurra ! – krzyczą drudzy. Ale jest to jedynie złuda nie zwycięstwo.

Za chwilę Syzyf zobaczy jak kamień runie w dół.

Syzyf żyje w absurdzie. W absurdalnym marszu przez życie. W zmęczonym skupieniu schodzi więc na równinę. Tam, gdzie głaz spadł z góry i już czeka na niego głaz-kamień, życie w radości i udręce. Syzyf zbiera w sobie resztki sił i resztki nadziei - stanął przy kamieniu. Będzie próbował jeszcze raz, potem kolejny raz, i jeszcze jeden raz. Nabiera powietrza w płuca, kilka łyków wody dla orzeźwienia, połyka lekarstwo, aby wróciła sprawność. Aż do bólu spina mięśnie. Znowu zmierzy się z górą. Choć już teraz wiadomo, wie o tym Syzyf, wiemy o tym my wszyscy, jaki będzie finał. Syzyf stojąc na równinie, jeszcze przed startem jest świadom klęski.

Cierpienie i myśli o samobójstwie towarzyszą nam przez całe życie. Ale mimo to Syzyf nie odpuszcza, nie poddaje się, nie tchórzy. Choć przecież wie, że kamień znowu spadnie. Nie liczy się to, co będzie, ważne jest to, co teraz. Więc teraz trzeba pchać kamień, aby wynieść go na górę. Już stanął przy nim, ujął go, zaparł się nogami, pcha głaz na szczyt, po raz kolejny rozpoczyna życie przez mękę.

Absurdalny sens egzystencji. Szczyt przed nami! Szczyt nie do zdobycia!

Alfred Camus zginął 4 stycznia 1960 roku, w wypadku samochodowym, cztery kilometry za Sens, między Champigny-sur-Yonne a Villeneuve-la-Guayard. Samochód wpadł w poślizg i uderzył w drzewo. Samochód prowadził przyjaciel Camusa, jego wydawca Michel Gallimard. Z czworga pasażerów na miejscu zginął tylko Camus. Jadący z nimi pies – zaginął. Gallimard umarł w szpitalu pięć dni później. Na adres Camusa, 4 stycznia 1960 r. przyszło pismo z ministerstwa przyznające mu subwencje na założenie i prowadzenie własnego teatru. Miało się spełnić marzenie jego życia.

godność

CZŁOWIEK WOLNY

wtorek, października 20, 2015

Gdy chcemy znaleźć wskazówkę co robić, jak żyć, którędy pójść - warto sięgać do Camusa. Do tej ciągle żywej ikony umysłów niezależnych. Umysłów wolnych od przesądów, nakazów, nieprawości.

Albert Camus - pisarz i moralista. Jego moralność jest z innego świata. Nie z tego, którego przywódcy rządowi, opozycyjni, partyjni, kościelni roszczą sobie prawo do narzucania innym swoich poglądów.

Na pierwszym miejscu stawiającego godność. I honor. Kobiety stawiał na piedestale. Na pytanie o dziesięć najważniejszych słów wymienił: świat, cierpienie, ziemia, matka, ludzie, pustynia, honor, bieda, lato, morze.

Po R. Kiplingu był najmłodszym pisarzem - noblistą. Studiował filozofię. Był zafascynowany św. Augustynem. Co nie przeszkadzało, że akurat, gdy zgłębiał głośne dzieło chrześcijańskiego filozofa pt. „Wyznania”, zapisał się do partii komunistycznej. Była to jego reakcja na zwycięstwo nazizmu w Niemczech. Wojna domowa w Hiszpanii utwierdziła go w słuszności wyboru, jednak na krótko.

Gdy tylko dotarły do Camusa wiadomości o stalinowskich czystkach, zerwał z partią. Żadnych serwitutów, żadnych ustępstw. Poszukiwanie cnoty i miłości – to główny cel życia. Jednak nie o chodziło mu o cnotę mierzoną grzechem w nauczaniu Kościoła. Grzech był dla Camusa czymś niepojętym. Tak jak niepojęty dla pisarza był sam Bóg. Nie mógł zgodzić się z nauczaniem, że człowiek staje się wolny, zaznając łaski Boga. Camus nie wierzył w Boga i zarazem nie uważał się za ateistę, żył w nim - pisał w „Notatnikach” - ten religijny niepokój. Nie widział jednak potrzeby, by się nawracać.

Gdy zerwał z komunizmem, odrzucił owe tkwiące w nim łaknienie nicości, oddał się miłości życia (to tytuł jednej z jego noweli). Pisał:„ Każda napotkana istota, każdy zapach tej ulicy, wszystko to jest dla mnie pretekstem, by kochać bez granic”.

Od polityki uwolniła go literatura, w „Notatnikach” zapisał: „Ci, co mają w sobie wielkość, nie zajmują się polityką”. We wrogim świecie człowiek działa samotnie i „ jest sam wobec losu, który tylko on tworzy i który odnajduje”. Jednostka potrzebuje obrony przed światem polityków, przed ich knowaniami, wciąganiem w idiotyczne gry i zabawy.

Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej założył Théâtre de Travail. Podczas wojny przystąpił więc do podziemnego ruchu oporu. W 1947 r. ukazała się „Dżuma”, powieść - moralitet. Przyniosła mu światową sławę.

Czy zło można pokonać? Ludzie - pisał Camus - są wyczerpani złem albo zrezygnowani, co na jedno wychodzi. Tyle tylko, że nie mogą już znieść kłamstw na ten temat. Zła niczym nie można usprawiedliwić. Ani rozumem, ani sercem. Nawet jeśli dżumy nie da się pokonać, nawet jeśli nie da się jej zwyciężyć w ludożerczej wojnie, nie znaczy to, że należy przystać do wroga. Na naszym świecie są zarazy i ofiary. W miarę możliwości nie należy być po stronie zarazy. To wszystko, aż wszystko!

Camus był przystojnym mężczyzną, o smutnym spojrzeniu, tajemniczym głosie, podobał się kobietom. Sama rozmowa z kobietą sprawiała mu przyjemność. Wolał rozmawiać z kobietami niż z mężczyznami. Nie był wiernym kochankiem. Piękna Simone Hié, obracająca się w środowisku artystycznym, długo opierała się urokowi Camusa. Została jego pierwszą żoną. W tym samym czasie obdarzał uczuciami dwie kobiety, Yvonne i Francine. W liście do Yvonne pisał: „Prawdopodobnie zmarnuję sobie życie, jeśli rozumieć je w potocznym tego słowa znaczeniu. Mam na myśli ewentualny ożenek z F., chyba że ona się na to nie zgodzi. Już od dawna nie dostaję od niej żadnych wiadomości… tak bardzo chciałbym Cię pocałować, a równocześnie odejść… będę igrał z losem, by ponieść porażkę: to właśnie usiłowałem Ci powiedzieć”.

Drugą jego żoną została Francine Faure. Camus pisał: „Pozwólmy działać absurdalnemu bożkowi, który jest dokładny i elegancki, nieco ironiczny i strasznie szybki, kiedy uderza. Jego religia polega na tym, by nie starać się unikać ciosów, lecz umieć je przyjmować”.

Camus w sferach paryskich intelektualistów był postacią powszechnie znaną. Po II wojnie światowej Paryż, jeszcze przez kilka lat, kontynuował przedwojenny status kulturalnej stolicy świata. Kawiarnie zamieniły się w miejsce gorących dysput. Prowadzili je Albert Camus, Jean-Paul Sartre i jego towarzyszka życia Simone de Beauvoir. Jadali wspólnie obiady, pili wino do późnych godzin nocnych, w La Rose Rouge słuchali śpiewu Juliette Gréco. Sartre i Simone de Beauvoir wyznawali radosny ateizm. Camusowa niewiara była wyrazem niepokoju i bezradności.

Sartre – powiedzieć można – był prostackim ateistą, odrzucał Boga jako przeżytek i burżuazyjny skansen. Camus toczył ciągły spór z Bogiem, czy raczej o Boga, albo przeciwko Niemu. Żałując, że nie wierzy w Boga, pisał: „Bóg był – i jak sądzę jest jedną z szans człowieka, a tym wszystkim, którzy się od niego odwrócili, pozostaje odnalezienie innej drogi, jednakże bez zbytniej pychy i bez zbytnich złudzeń”.

Camusa i Sartre’a poróżnił stosunek do stalinizmu. Sartre uważał, że jeśli ktoś z jakiegokolwiek powodu nie popiera Związku Sowieckiego, nie jest postępowy. Camusa wykluczono więc z towarzystwa. Sartre uchodził za króla intelektualistów, z jego opinią liczył się intelektualny Paryż. Sartre w czasie wojny nie pojawił się w ruchu oporu. Natomiast po wojnie należał do najbardziej żarliwych lustratorów.

Ponieważ wśród francuskich literatów i artystów przeważali kolaboranci, Sartre miał pole do popisu. Camus, który działał w ruchu oporu, był ostrożny w ferowaniu wyroków. François Mauriac (również działacz ruchu oporu) po wojnie głosił hasło pojednania Francuzów: tych, którzy kolaborowali z hitlerowcami, z tymi, którzy działali w podziemiu (tych zresztą we Francji była mniejszość). Jako chrześcijanin domagał się przebaczenia kolaborantom. Camus przeciwstawił się miłosierdziu, apelując o sprawiedliwość. Odrzucał miłosierdzie na tamtym – dla niego jako niewierzącego nieistniejącym – świecie. Domagał się sprawiedliwości tu, na ziemi.

Polemika wierzącego z ateistą rozgorzała na łamach powojennej prasy francuskiej. Camus opowiedział się za karą śmierci. Jednak gdy przyszło do konkretnych działań, podpisał się pod listem o ułaskawienie pisarza Roberta Brasillacha (nie kryjąc przy tym odrazy do zdrajcy; ostatecznie Brasillach został stracony, był to we Francji jedyny wyrok śmierci na pisarzu, więcej wyroków wykonano na dziennikarzach).

Spór między Camusem a Mauriakiem był sporem między członkami ruchu oporu, każdy z nich miał prawo do zabierania głosu. Takiego prawa moralnego Sartre nie miał, a wypowiadał się najgłośniej i najbardziej radykalnie.

Ani Marks, ani Biblia - nieco na skróty może być skomentowana moralistyka Camusa. A co pozostaje w zamian? Bunt!

Kim, według Camusa, jest człowiek zbuntowany? Jest nim przede wszystkim człowiek, który potrafi powiedzieć: nie. Który się nie lęka.

Nie jest jednak przy tym człowiekiem, który rezygnuje, zatem umie powiedzieć: tak. Jeśli człowiek buntuje się przeciwko temu, że czeka go śmierć, jest to naturalne, zrozumiałe. Dzieje człowieka zawsze są niespełnione, a nieśmiertelność złudna. Wszelką negację należy jednak przekuć w afirmację wolności i sprawiedliwości.

Bohaterem Camusa jest Syzyf. W eseju „Mit Syzyfa” wyłożył filozofię, sens (bezsens?) życia. Syzyf to bohater absurdu. Może nim być każdy z nas.

Syzyf napina ciało i zaczyna dźwigać kamień, pcha go po stoku, na jego twarzy widać ból i wysiłek. Dłonie obejmują głaz, paznokcie zdają się wbijać w kamień, palce krwawią. Należy zrobić wszystko, by uporać się z ciężarem. I wreszcie cel został osiągnięty. Alleluja! – wołają jedni. Hurra! – krzyczą drudzy. Ale jest to jedynie złuda, nie zwycięstwo. Syzyf za chwilę zobaczy, jak kamień runie w dół. Syzyf żyje w absurdzie. W absurdalnym marszu przez życie. W zmęczonym skupieniu schodzi więc na równinę. Tam, gdzie głaz spadł z góry i już czeka na niego. Głaz-kamień. Życie w radości i udręce. Syzyf zbiera w sobie resztki sił i resztki nadziei – staje przy kamieniu. Będzie próbował jeszcze raz, potem kolejny, i jeszcze jeden raz. Nabiera powietrza w płuca, kilka łyków wody dla orzeźwienia, połyka lekarstwo, by wróciła sprawność. Aż do bólu napina mięśnie. Znowu zmierzy się z górą. Choć już teraz wiadomo, wie o tym Syzyf, wiemy o tym my wszyscy, jaki będzie finał.

Syzyf, stojąc na równinie, jeszcze przed startem jest świadom klęski. Więc cierpi. Cierpienie i myśli o samobójstwie bezustannie towarzyszą nam w życiu. Ale mimo to Syzyf nie odpuszcza, nie poddaje się, nie tchórzy. Choć przecież wie, że gdy osiągnie szczyt, kamień znowu spadnie.

Ale pamiętajmy: nie liczy się to, co będzie, ważne jest to, co teraz. Więc teraz trzeba pchać kamień, by wynieść go na górę.

Już stanął przy nim, ujął go, zaparł się nogami, pcha głaz pod górę, po raz kolejny rozpoczyna życie przez mękę. Absurdalny sens egzystencji. Szczyt przed nami! Szczyt nie do zdobycia! W tym absurdalnym życiu, w tym ciągłym zdobywaniu szczytu Camus zawarł sens życia. Wszystko bywa absurdalne, świat staje do góry nogami, wszystko się wali, wszyscy umierają bez wyjątku: dzieci, starcy, zbrodniarze, bohaterowie. Jak się bronić przed absurdem? Obrona nie ma sensu, gdyż jesteśmy skazani na absurd. Absurd to jednak nie zło. To konieczność. Ale nie wolno godzić się na zło. Nie wolno godzić się na żaden jego przejaw, nawet najdrobniejszy.

Albert Camus zginął 4 stycznia 1960 r., w wypadku samochodowym, 4 kilometry za Sens, między Champigny-sur-Yonne a Villeneuve-la-Guayard. Samochód wpadł w poślizg i uderzył w drzewo. Samochód prowadził przyjaciel Camusa, jego wydawca Michel Gallimard.

Z czworga pasażerów na miejscu zginął tylko Camus. Jadący z nimi pies – zaginął.

godność

JAK ZABIĆ POETĘ

niedziela, października 04, 2015

Niepokornych, nieposłusznych należy karać. Surowo, wzorcowo, bez wahania. Oczywiście nie każdy car był tak groźny jak Iwan Groźny lub jak ci, którzy tłumili polskie powstania XIX-wiecznie. Ale już na przykład choć Putin carem w ogóle nie był i nie jest – „jabłko” to niedaleko spadło o jabłoni. Albo i gorzej.

Cofnijmy się jednak w czasie.

Ród Lermontowów posiadał szkockie korzenie. W XI w. niejaki Lermont walczył w oddziałach króla Malcolma przeciwko uzurpatorowi Makbetowi. Minęło kilka stuleci i szkocki oficer zaciężny George Lermont podjął służbę u króla Polski Zygmunta III Wazy. Wziął udział w wyprawie moskiewskiej. Okazał się zdrajcą - przeszedł na stronę Rosjan.

Jego syn Piotr przyjął prawosławie, zmienił nazwisko na Lermontow i został poddanym moskiewskiego cara. Po 200 latach kapitan Jurij Lermontow poślubił bogatą Marię Arseniew, z domu Stołypin. W 1814 r. urodziła syna. Tak na świat przyszedł Michał Jurjewicz Lermontow (na zdjęciu).

Rosyjski poeta, pisarz, dramaturg. Jeden z najwybitniejszych twórców XIX w., związany z romantyzmem.

Wiersze zaczął pisać mając 11 lat. Młodemu poecie towarzyszyła wrażliwość serca. Zakochiwał się żarliwie i często. Bardzo często. W szesnastoletnich dziewczętach i paniach w wieku balzakowskim. Były to uczucia gorące i szalone.

Gdy przeniósł się do Petersburga Lermontow popełnił straszny błąd - wstąpił do szkoły wojskowej. Zaskoczył tą decyzją wszystkich swoich przyjaciół. Zaczął już odnosić sukcesy jako poeta, dramaturg, pisarz. To było jego powołanie, dar z nieba.

Rzecz w tym – jak mówią Rosjanie – że regulamin szkoły wojskowej zakazywał pracy literackiej. Poeta mógł więc tworzyć jedynie w konspiracji. W tym czasie pisał powieść historyczną „Wadim”, poemat „Ułansza” oraz najbardziej znany dramat „Maskarada”, często wystawiany w polskich teatrach. Tworzył pod wpływem europejskich romantyków, Byrona i Schillera. W jego utworach czuło się bunt przeciwko ograniczaniu wolności.

W 1834 r. ukończył szkołę wojskową i został oficerem huzarów gwardii. Stał się bywalcem petersburskich salonów, między innymi nawiązał flirt z młodziutką tancerką Katarzyną Pimienową, utrzymanką milionera Moisiejewa. Z pozoru był lekkoduchem. W istocie był głęboko wrażliwym na krzywdę, jaka spotykała ludzi od carskiego reżimu.

Czara goryczy przelała się, gdy dowiedział się o śmierci Puszkina. Napisał wiersz „Śmierć poety”, w którym dał do zrozumienia, iż odpowiedzialność za tę śmierć spada na skorumpowane sfery dworskie, które nazwał "gachami rozpusty" i którym zagroził sądem Bożym.

Na poetę rzuciła się cała Rosja, z carem na czele. Został aresztowany i na rozkaz Mikołaja I zesłany do garnizonu kaukaskiego. Dzięki wstawiennictwu przyjaciół wygnanie zostało skrócone; za czas jakiś powrócił do Petersburga.

Opromieniony cierpieniem i poetycką sławą, rozchwytywany był przez piękne damy, z czego – nie ma się powodu dziwić - akurat chętnie korzystał. Pisał: "Cały ten świat, który obrażałem w swoich wierszach, obsypuje mnie pochlebstwami. Najpiękniejsze kobiety proszą mnie o wiersze i chełpią się nimi jak wielkim sukcesem".

Kochał się między innymi w pięknej Annie Oleninie oraz damie carskiego dworu Aleksandrze Smirnowej, z domu Rosset - dawnych miłościach Puszkina. O Smirnowej pisał, że była "średniego wzrostu, zgrabna, nieco leniwa w zachowaniu; czarne, długie, piękne włosy uwydatniały jej jeszcze młodą, regularną, lecz przybladłą twarz, interesującą, inteligentną... Jej uroda, niepospolity umysł, oryginalne spojrzenie na życie musiały wywierać wrażenie na ludziach z wyobraźnią". Kokietowała go także jasnowłosa hrabina Emilia Musina Puszkina, z domu Szernwal, którą uważano za najpiękniejszą kobietę stolicy.

Prawdziwą miłością Lermontowa stała się jednak czarnooka Ukrainka, młoda wdowa, księżna Maria Szczerbatowa. "Śmieje się przez łzy. Kocha Lermontowa" - zauważył Turgieniew. Rywalizacja o względy Szczerbatowej stała się powodem pojedynku, który poeta stoczył z synem francuskiego ambasadora Ernestem de Barante.

Poeta darzył księżnę prawdziwym uczuciem, był o nią zazdrosny i wyrażał się niezbyt przychylnie o swoim rywalu. Ernestowi doniosła o tym ekscentryczna żona rosyjskiego konsula w Hamburgu, Teresa von Bacheracht, od lat beznadziejnie zakochana w Lermontowie. W rezultacie tej intrygi doszło do pojedynku. Barante chybił, a poeta nie chcąc dobijać bezbronnego wystrzelił w powietrze.

Pojedynki były wówczas w Rosji zabronione, Lermontowa aresztowano. Francuz wyjechał za granicę. Opinia publiczna potraktowała poetę jak awanturnika. Jednym z nielicznych, który stanął w jego obronie był Aleksander Turgieniew.

Sąd skazał Lermontowa na pobyt w garnizonie kaukaskim, który pacyfikował w tym czasie powstanie ludów muzułmańskich. Doszło tam do wydarzenia sprowokowanego przez carskie władze.

Lermontow zachorował na febrę i skierowano go na leczenie w uzdrowisku w Piatigorsku. Przebywał tam jego dawny kolega, zdymisjonowany major - Mikołaj Martynow. Był to oszust karciany i zarazem grafoman. Lermontow wyrażał się o jego poetyckich wypocinach dość złośliwie. Stało się to doskonałym pretekstem, aby wyzwać poetę na pojedynek.

Przyjaciele Lermontowa dowiedli, kto stał za prowokacją. Było to otoczenie samego cara. Nienawidzono Lermontowa za bezkompromisowość, jakbyśmy dziś powiedzieli - niezależność myśli.

"Wspaniały człowiek - pisał o Lermontowie Rufin Dorochow - charakter szlachetny, prostolinijny, nie ocali głowy". Władze w Piatigorsku, które wiedziały o mającym się odbyć pojedynku, nie zrobiły nic, aby mu w porę zapobiec.

Lermontow i Martynow spotkali się z pistoletami w wymierzonymi do przeciwnika w dniu 15 lipca 1841 roku. Poecie, jako wyzwanemu, przysługiwał pierwszy strzał. Wspaniałomyślnie z niego zrezygnował. Martynow trafił go prosto w serce. Zamordował!

Za pojedynki zsyłano na długie lata na Syberię. Car mordercę Lermontowa kazał zamknąć Martynowa na trzy miesiące w więzieniu, potem polecił mu odbyć pokutę cerkiewną.

Było to morderstwo z premedytacją. Kilkanaście lat później krytyk Aleksander Drużynin pisał: "Gwałtowna przedwczesna śmierć wieńczy ten monumentalny obraz, gniew mimo woli ogarnia duszę naszą - gniew na społeczeństwo nie umiejące ochronić swego pieśniarza, gniew na godne pogardy narzędzia jego zguby, gniew na nikczemników mających czelność cieszyć się z niej, lub obojętnie przyjmować wieść bolesną dla ojczyzny".

Władze carskie odetchnęły. Niepokorny poeta nie żył. Do dziś żyją jego wiersze i dramaty.

Człowiek

NIENAWIŚĆ

niedziela, czerwca 28, 2015

Wybitna filozof (na zdjęciu), prof.Barbara Skarga (1919 -2009) w jednym z wywiadów o sobie:

„Studiowałam filozofię, ale podczas wojny nie było zbyt wiele czasu na zajęcia własne, prywatne. Byłam zaangażowana w działalność Armii Krajowej, bezpośrednio w Sztabie Okręgu Wileńskiego.

Pracowałam tam półtora roku przed aresztowaniem, prowadząc łączność z terenem Wileńszczyzny i Kowieńszczyzny, ale i Nowogródkiem – leżącym poza okręgiem. Zabierało mi to mnóstwo czasu. Gdy nadchodziła godzina policyjna, trzeba było wracać do domu. Zostawał wieczór i noc na to, żeby czytać i pracować dla siebie.

„Wpadłam” przypadkowo, wtedy zresztą odbywały się już masowe aresztowania.

Studia filozoficzne – wówczas przerwane – kontynuowałam dopiero po powrocie do Polski z zesłania, skończyłam je w trybie eksternistycznym”.

Po 10 letnim zesłaniu na Sybir, po powrocie do kraju w zaskakującym tempie osiągnęła w świecie naukowym Olimp. Jej książki, prace naukowe, myśli nadal żyją, nadal uczą.

Zostawiła po sobie testament: MYŚLI ETYCZNE. Jedna z nich poświęcona jest NIENAWIŚCI.

Nienawiść w Polsce jest dziś powszechna. Partii wobec drugiej partii. Człowieka do drugiego człowieka. Nienawiść zżera nas na każdym kroku.

Barbara Skarga sięga do źródeł nienawiści. Podaję je w dużym streszczeniu.

xxx

Słowo to – nienawiść - należy do tej samej rodziny co "zawiść". Nienawiść jest przeciwieństwem miłości. Jeden z mędrców twierdził, że miłość tworzy jedność z wielości, a nienawiść wielość z jedności.

Nienawiść jest jak błoto. Jest lepka i niszcząca. Bowiem skłóca ludzi, uniemożliwia porozumienie, zrywa więzi, wprowadza chaos.

Nienawiść potrzebuje spektaklu: jad się sączy, zaraża otoczenie. Nienawiść zaczyna wciągać, truć, wzbierać, przepełniać - aż wreszcie wybucha.

Nienawiść często jest procesem, który nie ma nawet swojej przyczyny. Twórcy nienawiści obierają sobie konkretny cel do zniszczenia. Bywa, że nienawiść sama jeszcze nie wie, w jaką stronę się zwróci. Uderza więc na oślep, czasem w kogoś słabego, niezdolnego do obrony, czasem jest przeciwnie. Mianowicie uderza w tych, którzy są lepsi. Których nienawidzący boi się i ze strachu niszczy. Jest jak błoto: lepka i niszcząca.

Jakie są jej źródła? Nieraz jej źródłem jest krzywda, poczucie krzywdy. Rodzi się wówczas pragnienie zemsty. I w końcu wybucha nienawiść!

Ale dla wielu krzywda może być tylko pretekstem do nienawiści. Zresztą każdy pretekst, nawet najdrobniejszy można wykorzystać, aby żyć, działać, myśleć w nienawiści do innych. I w końcu górę bierze zło.

Nienawiść pojawia się wszędzie tam, gdzie rozbudzone jest poczucie zagrożenia. Wtedy trzeba znaleźć wroga. A następnie należy go zniszczyć. Należy niszczyć systematycznie, precyzyjnie, na różny, byle skuteczny sposób.

Nie jest jednak tak, że ci wszyscy, które noszą w sobie poczucie krzywdy, zdrady, zagrożenia szukają odwetu i pragną za wszelką cenę przeciwnika upodlić.

Nie w każdym skrzywdzonym rodzi się nienawiść. Wielu jest opornych. Nie każdy z nas sięga po okrutną broń, jaką jest nienawiść.

Kto zatem jest podatny na zło nienawiści?

Przede wszystkim ludzie o kruchej i rozchwianej tożsamości. Ludzie słabi, łatwo ulegający hasłom, nastrojom społecznym, propagandzie. Noszący w sobie chorobliwe poczucie niepełnowartościowości.
Ci, którzy czują się niedowartościowani.

Ten, kto wie, ile jest wart, choćby oceniał się nader skromnie, ma poczucie własnej wartości Dla niego nienawiść jest oddechem zła. Zatem jest nie do przyjęcia.

Ten kto wie, ile jest wart, nie przystępuje do paktu ze złem. Nawet kosztem porażki w wyścigu wyborczym. Nawet kosztem oczekiwanego awansu, dyplomu, orderu. Nawet jeśli otoczenie uzna go za słabego, nieprzystosowanego do realiów współczesnego świata.

W końcowym rozrachunku to on- nie walczący NIENAWIŚCIĄ – zostanie zwycięzcą.

godność

LICZY SIĘ TYLKO SUKCES

piątek, czerwca 19, 2015

Bohaterem XX wieku jest dla mnie pisarz emigracyjny Gustaw Herling-Grudziński. Gdy wybuchła II wojna światowa, ruszył bronić Ojczyzny. Potem znalazł się w sowieckim obozie. W krótkim czasie przeszedł przez piekło dwóch totalitaryzmów, co pozostawiło na pisarzu ślad do końca życia.

Wbrew innym, wbrew przyjętej modzie, wbrew opinii świata, w którym przyszło mu żyć, do końca swoich dni stawiał znak równości między obu totalitaryzmami. Równanie nazizmu ze stalinizmem, z komunizmem przyjmowano ze wzruszeniem ramion, z dezaprobatą. Na Zachodzie zamykano przed pisarzem oficyny wydawnicze, nie mówiąc o literackich kawiarniach.

Szedł pod prąd, który kazał Moskwę utożsamiać z lewicą, kto atakował Sowietów - atakował lewicę. Kto atakował lewicę - sprzyjał prawicy. Kto sprzyjał prawicy - był faszystą. Taki obowiązywał kanon.

Z podobnym rozumowaniem można spotkać się współcześnie. Dziś jednak, aby płynąć pod prąd, aby żyć zgodnie z własnym sumieniem i w obronie wyższych wartości, nie potrzeba być wielkim bohaterem, takim jakim był Herling – Grudziński.

Dziś za sprzeciw, bunt przeciwko rzeczywistości nie grozi więzienie. Kto mówi dziś: "nie" temu, co fałszywe, bezmyślne, szkodliwe, nie jest narażony na sankcje ze strony tajnych służb. Ale nie oznacza to, że dziś nie potrzeba bohaterów. Co prawda mniej heroicznych, mniej efektownych niż dawniej.

W naszych czasach życie pod prąd oznacza sprzeciw wobec powszechnemu kultowi pieniądza. To nie ma nic wspólnego z krytyką wolnego rynku, który jest Polsce niezbędny i który nie ma mądrej alternatywy. Polacy rzucili się jednak do realizacji wolnego rynku w iście neofickim stylu. Uczynili z systemu nowego bożka.

Sukces materialny jest celem życia. Sukces tłumaczy wszystko - każde kłamstwo, złodziejstwo, nawet bandycki napad. Skoro nie ma społecznej, powszechnej dezaprobaty dla polityka, który łże, który okrada kraj z publicznych pieniędzy - dlaczego ma być stosowana inna miarka wobec pospolitego przestępcy?

Politycy w imię sukcesu budują fałszywe programy. Korzystają między innymi z nowoczesnych instrumentów medialnych. Naród zaś, ulegając reklamowej papce, uwierzył, że nie ma innego wyjścia. Aby nie utonąć - płynie z prądem. Kto próbuje się sprzeciwić, traktowany jest jak szaleniec, jak pospolity głupiec, który urwał się z łańcucha, który próbuje zawrócić kijem Wisłę.

Sukces za wszelką cenę. Pieniądz za każdą cenę. Życie przyzwoite za niską cenę. Każda cena jest dopuszczalna, aby zaimponować gawiedzi.

Jerzy Klechta

ROZLICZ SIĘ !

TYLKO KONI MI ŻAL

BUNT - WOLNOŚĆ - ABSURD

CZŁOWIEK WOLNY

JAK ZABIĆ POETĘ

NIENAWIŚĆ

LICZY SIĘ TYLKO SUKCES

O Mnie

POLECANA KSIĄŻKA

Popularne wpisy

Archiwum Bloga

Etykiety